สังสัฏฐวาร

อรูปึ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อรูปี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อรูปึ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิ ฯ

อรูปีธรรม คลุกเคล้ากับอรูปีธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอรูปีธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ ปฏิสนธิ

เหตุยา เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ เอวํ ปจฺจนียมฺปิ ตีณิ คณนาปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ สพฺเพ กาตพฺพา เอกาเยว ปญฺหา ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ ปัจจนียะก็ดี การนับทั้ง ๓ ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี ทั้งหมดพึงกระทำอย่างที่กล่าวมาแล้ว มีหัวข้อปัจจัย ๑ เท่านั้น

สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเพราะเหตุ-ปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูป ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (การนับปัจจนียะเป็นต้นและสัมปยุตตวารพึงเพิ่มไว้ทั้งหมดอย่างนี้ มีเพียงวาระเดียวเท่านั้น)

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ เหตุทุกะ ปฏิจจวาร