MN 106

Āneñjasappāyasutta

Beginning with profound meditation absorption, the Buddha goes on to deeper and deeper levels, showing how insight on this basis leads to the detaching of consciousness from any form of rebirth.

ฉบับหลวงอาเนญชสัปปายสูตร

ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่นิคมชื่อกัมมาสธรรม ของชาวกุรุในแคว้นกุรุ สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ พระดำรัสแล้ว ฯ

พระมีพระภาคได้ตรัสดังนี้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย กามไม่เที่ยง เป็นของว่าง เปล่า เลือนหายไปเป็นธรรมดา ลักษณะของกามดังนี้ ได้ทำความล่อลวงเป็นที่บ่นถึงของคน พาล กามทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า ทั้ง ๒ อย่างนี้ เป็นบ่วงแห่งมาร เป็นแดนแห่ง มาร เป็นเหยื่อแห่งมาร เป็นที่หากินของมาร ในกามนี้ ย่อมมีอกุศลลามกเหล่านี้เกิดที่ใจคือ อภิชฌาบ้าง พยาบาทบ้าง สารัมภะบ้าง เป็นไป กามนั่นเอง ย่อม เกิดเพื่อเป็นอันตรายแก่อริยสาวกผู้ตามศึกษาอยู่ในธรรมวินัยนี้ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกย่อมพิจารณาเห็นในเรื่องกามนั้น ดังนี้ว่า กามทั้ง ที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า ทั้ง ๒ อย่างนี้ เป็นบ่วงแห่งมาร เป็นแดนแห่งมาร เป็นเหยื่อแห่งมาร เป็นที่หากินของมาร ในกามนี้ ย่อมมี อกุศลลามกเหล่านี้เกิดที่ใจคืออภิชฌาบ้าง พยาบาทบ้าง สารัมภะบ้าง เป็นไป กามนั่นเอง ย่อมเกิดเพื่อเป็นอันตรายแก่อริยสาวกผู้ตามศึกษาอยู่ในธรรมวินัยนี้ ไฉนหนอ เราพึงมีจิต เป็นมหัคคตะอย่างไพบูลย์ อธิษฐานใจครอบโลกอยู่ เพราะเมื่อเรามีจิตเป็น มหัคคตะอย่างไพบูลย์ อธิษฐานใจครอบโลกอยู่ อกุศลลามกเกิดที่ใจ ได้แก่อภิชฌาบ้าง พยาบาทบ้าง สารัมภะบ้าง นั้นจักไม่มี เพราะละอกุศลเหล่านั้นได้จิตของเราที่ไม่เล็กน้อยนั่นแหละ จักกลายเป็นจิตหา ประมาณมิได้ อันเราอบรม ดีแล้ว เมื่ออริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้วอย่างนี้ เป็นผู้มากด้วยปฏิปทานั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใสในอายตนะ เมื่อมีความผ่องใส ก็จะเข้าถึงอาเนญชสมาบัติ หรือจะน้อมใจ ไป ในปัญญาได้ ในปัจจุบัน เมื่อตายไป ข้อที่วิญญาณอันจะเป็นไปในภพนั้นๆพึงเป็นวิญญาณ เข้าถึงสภาพหาความหวั่นไหวมิได้ นั่นเป็นฐานะที่มีได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่า ปฏิปทา มีอาเนญชสมาบัติเป็นที่สบายข้อที่ ๑ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก อริยสาวกพิจารณาเห็น ดังนี้ซึ่งกามทั้งที่ มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า ซึ่งรูปบางชนิด และรูปทั้งหมด คือ มหาภูต ๔ และรูปอาศัยมหาภูต ทั้ง ๔ เมื่ออริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้วอย่างนี้ ด้วยประการนี้ เป็นผู้มากด้วยปฏิปทานั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใสในอายตนะ เมื่อมีความผ่องใส ก็จะเข้าถึงอาเนญชสมาบัติหรือจะน้อมใจไปในปัญญาได้ในปัจจุบัน เมื่อตายไป ข้อที่วิญญาณ อันจะเป็นไป ในภพนั้นๆ พึงเป็นวิญญาณเข้าถึงสภาพหาความหวั่นไหวมิได้ นั่นเป็นฐานะ ที่ มิได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่า ปฏิปทามีอาเนญชสมาบัติเป็นที่สบายข้อที่ ๒ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก อริยสาวกย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า กาม ทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้าและกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า รูปทั้งที่มีใน ภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และรูปสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ทั้งที่มีในภพหน้า ทั้ง ๒ อย่างนี้ เป็น ของไม่เที่ยง สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นไม่ควรยินดี ไม่ควรบ่นถึง ไม่ควรติดใจ เมื่ออริยสาวก นั้นปฏิบัติแล้วอย่างนี้ เป็นผู้มากด้วยปฏิปทานั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใสในอายตนะ เมื่อมีความผ่องใส ก็จะเข้าถึงอาเนญชสมาบัติ หรือจะน้อมใจไปในปัญญาได้ในปัจจุบัน เมื่อตายไป ข้อที่วิญญาณ อันจะเป็นไปในภพนั้นๆ พึงเป็นวิญญาณเข้าถึงสภาพหาความหวั่นไหวมิได้ นั่นเป็นฐานะที่ มีได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่า ปฏิปทามีอาเนญชสมาบัติเป็นที่สบายข้อที่ ๓ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก อริยสาวกย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า กาม ทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ทั้งที่มีในภพหน้า รูปทั้งที่มี ในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และรูปสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ทั้งที่มีในภพหน้า และอาเนญช สัญญา สัญญาทั้งหมดนี้ ย่อมดับไม่มีเหลือในที่ใดที่นั้นคืออากิญจัญญายตนะ อันดี ประณีต เมื่ออริยสาวกปฏิบัติแล้วอย่างนี้ เป็นผู้ มากด้วยปฏิปทานั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใสในอายตนะ เมื่อ มีความผ่องใส ก็จะเข้าถึงอากิญจัญญายตนะ หรือจะน้อมใจไปในปัญญาได้ในปัจจุบัน เมื่อตายไป ข้อที่วิญญาณอันจะเป็นไปในภพนั้นๆ พึงเป็นวิญญาณเข้าถึงภพอากิญจัญญายตนะ นั่น เป็นฐานะที่มีได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่า ปฏิปทามีอากิญจัญญายตนสมาบัติเป็นที่ สบายข้อที่ ๑ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก อริยสาวกอยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า สิ่งนี้ว่างเปล่าจากตนหรือจากความเป็นของตน เมื่ออริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้วอย่างนี้ เป็นผู้มากด้วยปฏิปทานั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใสในอายตนะ เมื่อมีความผ่องใส ก็จะเข้าถึงอากิญจัญญายตนะ หรือจะน้อมใจไปในปัญญาได้ในปัจจุบัน เมื่อ ตายไป ข้อที่วิญญาณ อันจะเป็นไปในภพนั้นๆ พึงเป็นวิญญาณเข้าถึงภพอากิญจัญญายตนะ นั่น เป็นฐานะที่มีได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่า ปฏิปทามีอากิญจัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบาย ข้อที่ ๒ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก อริยสาวกย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า เรา ไม่มีในที่ไหนๆ สิ่งน้อยหนึ่งของใครๆ หามีในเรานั้นไม่ และสิ่งน้อยหนึ่งของเราก็หามีใน ที่ไหนๆ ไม่ ในใครๆ ย่อมไม่มีสิ่งน้อยหนึ่งเลยเมื่ออริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้วอย่างนี้ เป็น ผู้มากด้วยปฏิปทานั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใสในอายตนะ เมื่อมีความผ่องใส ก็จะเข้าถึงอากิญ จัญญายตนะ หรือจะน้อมใจไปในปัญญาได้ในปัจจุบัน เมื่อตายไป ข้อที่วิญญาณอันจะเป็น ไปในภพนั้นๆพึงเป็นวิญญาณเข้าถึงภพอากิญจัญญายตนะ นั่นเป็นฐานะที่มีได้ ดูกรภิกษุ ทั้งหลายนี้เราเรียกว่า ปฏิปทามีอากิญจัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบายข้อที่ ๓ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก อริยสาวกย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า กาม ทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และกามสัญญา ทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพนี้ รูปทั้งที่มี ในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และรูปสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และอาเนญชสัญญา อากิญจัญญายตนสัญญาสัญญาทั้งหมดนี้ ย่อมดับไม่มีเหลือในที่ใด ที่นั่นคือเนวสัญญานา สัญญายตนะอันดีประณีต เมื่ออริยสาวกปฏิบัติแล้วอย่างนี้ เป็นผู้มากด้วยปฏิปทานั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใสในอายตนะ เมื่อมีความผ่องใส ก็จะเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะ หรือจะ น้อมใจไปในปัญญาได้ในปัจจุบัน เมื่อตายไป ข้อที่วิญญาณอันจะเป็นไปในภพนั้นๆ พึงเป็นวิญญาณเข้าถึงภพเนวสัญญานาสัญญายตนะ นั่นเป็นฐานะที่มีได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียก ว่า ปฏิปทามีเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบาย ฯ

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสแล้วอย่างนี้ ท่านพระอานนท์ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ปฏิบัติแล้วอย่างนี้ ย่อมได้อุเบกขาโดยเฉพาะ ด้วยคิดว่า สิ่งที่ไม่มีก็ไม่พึงมีแก่เรา และ จักไม่มีแก่เรา เราจะละสิ่งที่กำลังมีอยู่ และมีมาแล้ว นั้นๆ เสีย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุนั้นพึงปรินิพพานหรือหนอ หรือว่าไม่พึงปรินิพพาน ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรอานนท์ ภิกษุบางรูปพึงปรินิพพานในอัตภาพนี้ก็มี บางรูป ไม่พึงปรินิพพานในอัตภาพนี้ก็มี ฯ

อา. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแล เป็นเหตุ เป็นปัจจัยให้ภิกษุบางรูปปรินิพพาน ในอัตภาพนี้ก็มี บางรูปไม่ปรินิพพานในอัตภาพนี้ก็มี ฯ

พ. ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ปฏิบัติแล้วอย่างนี้ ย่อมได้อุเบกขา โดยเฉพาะด้วยคิดว่า สิ่งที่ไม่มีก็ไม่พึงมีแก่เรา และจักไม่มีแก่เราเราจะละสิ่งที่กำลังมีอยู่ และ มีมาแล้วนั้นๆ เสีย เธอยินดี บ่นถึง ติดใจอุเบกขานั้นอยู่ เมื่อเธอยินดี บ่นถึง ติดใจ อุเบกขานั้นอยู่ วิญญาณย่อมเป็นอันอาศัยอุเบกขานั้น ยึดมั่นอุเบกขานั้น ดูกรอานนท์ ภิกษุผู้มีความยึดมั่นอยู่ ย่อมปรินิพพานไม่ได้ ฯ

อา. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ภิกษุนั้นเมื่อเข้าถือเอา จะเข้าถือเอาที่ไหน ฯ

พ. ดูกรอานนท์ ย่อมเข้าถือเอาเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ฯ

อา. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอทราบว่า ภิกษุนั้นเมื่อเข้าถือเอา ชื่อว่าย่อมเข้าถือเอาแดนอันประเสริฐสุดที่ควรเข้าถือเอาหรือ ฯ

พ. ดูกรอานนท์ ภิกษุนั้นเมื่อเข้าถือเอา ย่อมเข้าถือเอาแดนอันประเสริฐสุดที่ควรเข้าถือเอาได้ ก็แดนอันประเสริฐสุดที่ควรเข้าถือเอาได้นี้ คือ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ฯ

ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ปฏิบัติแล้วอย่างนี้ ย่อมได้อุเบกขา โดยเฉพาะด้วยคิดว่า สิ่งที่ไม่มีก็ไม่พึงมีแก่เรา และจักไม่มีแก่เรา เราจะละสิ่งที่กำลังมีอยู่ และมีมาแล้วนั้นๆ เสีย เธอไม่ยินดี ไม่บ่นถึง ไม่ติดใจ อุเบกขานั้นอยู่ เมื่อเธอไม่ยินดี ไม่บ่นถึง ไม่ติดใจอุเบกขานั้นอยู่ วิญญาณก็ไม่เป็นอันอาศัยอุเบกขานั้น และไม่ยึดมั่นอุเบกขานั้น ดูกรอานนท์ ภิกษุผู้ไม่มีความยึดมั่น ย่อมปรินิพพานได้ ฯ

อา. น่าอัศจรรย์จริง พระพุทธเจ้าข้า ไม่น่าเป็นไปได้ พระพุทธเจ้าข้า อาศัยเหตุนี้ เป็นอันว่า พระผู้มีพระภาคตรัสบอกปฏิปทาเครื่องข้ามพ้นโอฆะแก่พวกข้าพระองค์แล้ว ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ วิโมกข์ของพระอริยะเป็นไฉน ฯ

พ. ดูกรอานนท์ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ ซึ่งกามทั้งที่มี ในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า ซึ่งรูปทั้งที่มีใน ภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า และรูปสัญญาทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า ซึ่งอาเนญชสัญญา ซึ่งอากิญจัญญายตนสัญญา ซึ่งเนวสัญญา นาสัญญายตนสัญญา ซึ่งสักกายะเท่าที่มีอยู่นี้ ซึ่งอมตะ คือความหลุดพ้นแห่งจิตเพราะไม่ถือมั่น ดูกรอานนท์ ด้วยประการนี้แล เราแสดงปฏิปทา มีอาเนญชสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว เราแสดงปฏิปทามีอากิญจัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว เรา แสดงปฏิปทามีเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว อาศัยเหตุนี้ เป็นอันเราแสดงปฏิปทาเครื่องข้ามพ้นโอฆะ คือวิโมกข์ของพระอริยะแล้ว ดูกรอานนท์ กิจใดอันศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ผู้อนุเคราะห์ อาศัยความอนุเคราะห์พึงทำแก่สาวกทั้งหลาย กิจนั้นเราทำแล้วแก่พวกเธอ ดูกรอานนท์ นั่นโคนไม้นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งฌาน อย่าประมาท อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลัง นี้เป็นคำพร่ำสอนของเราแก่พวกเธอ ฯ

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ ชื่นชมยินดี พระภาษิตของ พระผู้มีพระภาคแล ฯ

จบ อาเนญชสัปปายสูตร ที่ ๖

ไทย · อ่านฉบับหลวงด้านบน
  1. 0.1

    Majjhima Nikāya 106

    Middle Discourses 106

  2. Āneñjasappāyasutta

    Conducive to the Imperturbable

  3. 1.1

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 1.2

    ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṁ nāma kurūnaṁ nigamo.

    At one time the Buddha was staying in the land of the Kurus, near the Kuru town named Kammāsadamma.

  5. 1.3

    Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

    There the Buddha addressed the mendicants,

  6. 1.4

    “bhikkhavo”ti.

    “Mendicants!”

  7. 1.5

    “Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

    “Venerable sir,” they replied.

  8. 1.6

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  9. 2.1

    “Aniccā, bhikkhave, kāmā tucchā musā mosadhammā.

    “Mendicants, sensual pleasures are impermanent, hollow, false, and deceptive.

  10. 2.2

    Māyākatametaṁ, bhikkhave, bālalāpanaṁ.

    This is made by illusion, mendicants, lamented by fools.

  11. 2.3

    Ye ca diṭṭhadhammikā kāmā, ye ca samparāyikā kāmā;

    Sensual pleasures in this life and in lives to come,

  12. 2.4

    yā ca diṭṭhadhammikā kāmasaññā, yā ca samparāyikā kāmasaññā—

    sensual perceptions in this life and in lives to come;

  13. 2.5

    ubhayametaṁ māradheyyaṁ, mārassesa visayo, mārassesa nivāpo, mārassesa gocaro.

    both of these are Māra’s dominion, Māra’s domain, Māra’s lair, and Māra’s range.

  14. 2.6

    Etthete pāpakā akusalā mānasā abhijjhāpi byāpādāpi sārambhāpi saṁvattanti.

    They conduce to bad, unskillful notions such as desire, ill will, and aggression.

  15. 2.7

    Teva ariyasāvakassa idhamanusikkhato antarāyāya sambhavanti.

    And they create an obstacle for a noble disciple training here.

  16. 3.1

    Tatra, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

    A noble disciple reflects on this:

  17. 3.2

    ‘ye ca diṭṭhadhammikā kāmā, ye ca samparāyikā kāmā;

    ‘Sensual pleasures in this life and in lives to come,

  18. 3.3

    yā ca diṭṭhadhammikā kāmasaññā, yā ca samparāyikā kāmasaññā—

    sensual perceptions in this life and in lives to come;

  19. 3.4

    ubhayametaṁ māradheyyaṁ, mārassesa visayo, mārassesa nivāpo, mārassesa gocaro.

    both of these are Māra’s dominion, Māra’s domain, Māra’s lair, and Māra’s range.

  20. 3.5

    Etthete pāpakā akusalā mānasā abhijjhāpi byāpādāpi sārambhāpi saṁvattanti,

    They conduce to bad, unskillful notions such as desire, ill will, and aggression.

  21. 3.6

    teva ariyasāvakassa idhamanusikkhato antarāyāya sambhavanti.

    And they create an obstacle for a noble disciple training here.

  22. 3.7

    Yannūnāhaṁ vipulena mahaggatena cetasā vihareyyaṁ abhibhuyya lokaṁ adhiṭṭhāya manasā.

    Why don’t I meditate with an abundant, expansive heart, having mastered the world and stabilized the mind?

  23. 3.8

    Vipulena hi me mahaggatena cetasā viharato abhibhuyya lokaṁ adhiṭṭhāya manasā ye pāpakā akusalā mānasā abhijjhāpi byāpādāpi sārambhāpi te na bhavissanti.

    Then I will have no more bad, unskillful notions such as desire, ill will, and aggression.

  24. 3.9

    Tesaṁ pahānā aparittañca me cittaṁ bhavissati appamāṇaṁ subhāvitan’ti.

    And by giving them up my mind, no longer limited, will become limitless and well developed.’

  25. 3.10

    Tassa evaṁpaṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati.

    Practicing in this way and meditating on it often their mind becomes confident in this dimension.

  26. 3.11

    Sampasāde sati etarahi vā āneñjaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.

    Being confident, they either attain the imperturbable now, or are freed by wisdom.

  27. 3.12

    Kāyassa bhedā paraṁ maraṇā, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ taṁsaṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa āneñjūpagaṁ.

    When their body breaks up, after death, it’s possible that that conducive consciousness will be reborn in the imperturbable.

  28. 3.13

    Ayaṁ, bhikkhave, paṭhamā āneñjasappāyā paṭipadā akkhāyati.

    This is said to be the first way of practice suitable for attaining the imperturbable.

  29. 4.1

    Puna caparaṁ, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

    Furthermore, a noble disciple reflects:

  30. 4.2

    ‘ye ca diṭṭhadhammikā kāmā, ye ca samparāyikā kāmā;

    ‘Sensual pleasures in this life and in lives to come,

  31. 4.3

    yā ca diṭṭhadhammikā kāmasaññā, yā ca samparāyikā kāmasaññā;

    sensual perceptions in this life and in lives to come;

  32. 4.4

    yaṁ kiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ cattāri ca mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpan’ti.

    whatever form there is, all form is the four principal states, or form derived from the four principal states.’

  33. 4.5

    Tassa evaṁpaṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati.

    Practicing in this way and meditating on it often their mind becomes confident in this dimension.

  34. 4.6

    Sampasāde sati etarahi vā āneñjaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.

    Being confident, they either attain the imperturbable now, or are freed by wisdom.

  35. 4.7

    Kāyassa bhedā paraṁ maraṇā, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ taṁsaṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa āneñjūpagaṁ.

    When their body breaks up, after death, it’s possible that that conducive consciousness will be reborn in the imperturbable.

  36. 4.8

    Ayaṁ, bhikkhave, dutiyā āneñjasappāyā paṭipadā akkhāyati.

    This is said to be the second way of practice suitable for attaining the imperturbable.

  37. 5.1

    Puna caparaṁ, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

    Furthermore, a noble disciple reflects:

  38. 5.2

    ‘ye ca diṭṭhadhammikā kāmā, ye ca samparāyikā kāmā;

    ‘Sensual pleasures in this life and in lives to come,

  39. 5.3

    yā ca diṭṭhadhammikā kāmasaññā, yā ca samparāyikā kāmasaññā;

    sensual perceptions in this life and in lives to come,

  40. 5.4

    ye ca diṭṭhadhammikā rūpā, ye ca samparāyikā rūpā;

    visions in this life and in lives to come,

  41. 5.5

    yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā, yā ca samparāyikā rūpasaññā—

    perceptions of visions in this life and in lives to come;

  42. 5.6

    ubhayametaṁ aniccaṁ.

    all of these are impermanent.

  43. 5.7

    Yadaniccaṁ taṁ nālaṁ abhinandituṁ, nālaṁ abhivadituṁ, nālaṁ ajjhositun’ti.

    And what’s impermanent is not worth approving, welcoming, or clinging to.’

  44. 5.8

    Tassa evaṁpaṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati.

    Practicing in this way and meditating on it often their mind becomes confident in this dimension.

  45. 5.9

    Sampasāde sati etarahi vā āneñjaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.

    Being confident, they either attain the imperturbable now, or are freed by wisdom.

  46. 5.10

    Kāyassa bhedā paraṁ maraṇā, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ taṁsaṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa āneñjūpagaṁ.

    When their body breaks up, after death, it’s possible that that conducive consciousness will be reborn in the imperturbable.

  47. 5.11

    Ayaṁ, bhikkhave, tatiyā āneñjasappāyā paṭipadā akkhāyati.

    This is said to be the third way of practice suitable for attaining the imperturbable.

  48. 6.1

    Puna caparaṁ, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

    Furthermore, a noble disciple reflects:

  49. 6.2

    ‘ye ca diṭṭhadhammikā kāmā, ye ca samparāyikā kāmā;

    ‘Sensual pleasures in this life and in lives to come,

  50. 6.3

    yā ca diṭṭhadhammikā kāmasaññā, yā ca samparāyikā kāmasaññā;

    sensual perceptions in this life and in lives to come,

  51. 6.4

    ye ca diṭṭhadhammikā rūpā, ye ca samparāyikā rūpā;

    visions in this life and in lives to come,

  52. 6.5

    yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā, yā ca samparāyikā rūpasaññā;

    perceptions of visions in this life and in lives to come,

  53. 6.6

    yā ca āneñjasaññā—

    and perceptions of the imperturbable;

  54. 6.7

    sabbā saññā.

    all are perceptions.

  55. 6.8

    Yatthetā aparisesā nirujjhanti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ—

    Where they cease without remainder, that is peaceful, that is sublime,

  56. 6.9

    yadidaṁ ākiñcaññāyatanan’ti.

    namely the dimension of nothingness.’

  57. 6.10

    Tassa evaṁpaṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati.

    Practicing in this way and meditating on it often their mind becomes confident in this dimension.

  58. 6.11

    Sampasāde sati etarahi vā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.

    Being confident, they either attain the dimension of nothingness now, or are freed by wisdom.

  59. 6.12

    Kāyassa bhedā paraṁ maraṇā, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ taṁsaṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa ākiñcaññāyatanūpagaṁ.

    When their body breaks up, after death, it’s possible that that conducive consciousness will be reborn in the dimension of nothingness.

  60. 6.13

    Ayaṁ, bhikkhave, paṭhamā ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā akkhāyati.

    This is said to be the first way of practice suitable for attaining the dimension of nothingness.

  61. 7.1

    Puna caparaṁ, bhikkhave, ariyasāvako araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati:

    Furthermore, a noble disciple has gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut, and reflects like this:

  62. 7.2

    ‘suññamidaṁ attena vā attaniyena vā’ti.

    ‘This is empty of a self or what belongs to a self.’

  63. 7.3

    Tassa evaṁpaṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati.

    Practicing in this way and meditating on it often their mind becomes confident in this dimension.

  64. 7.4

    Sampasāde sati etarahi vā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.

    Being confident, they either attain the dimension of nothingness now, or are freed by wisdom.

  65. 7.5

    Kāyassa bhedā paraṁ maraṇā, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ taṁsaṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa ākiñcaññāyatanūpagaṁ.

    When their body breaks up, after death, it’s possible that that conducive consciousness will be reborn in the dimension of nothingness.

  66. 7.6

    Ayaṁ, bhikkhave, dutiyā ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā akkhāyati.

    This is said to be the second way of practice suitable for attaining the dimension of nothingness.

  67. 8.1

    Puna caparaṁ, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

    Furthermore, a noble disciple reflects:

  68. 8.2

    ‘nāhaṁ kvacani kassaci kiñcanatasmiṁ, na ca mama kvacani kismiñci kiñcanaṁ natthī’ti.

    ‘I don’t belong to anyone anywhere! And nothing belongs to me anywhere!’

  69. 8.3

    Tassa evaṁpaṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati.

    Practicing in this way and meditating on it often their mind becomes confident in this dimension.

  70. 8.4

    Sampasāde sati etarahi vā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.

    Being confident, they either attain the dimension of nothingness now, or are freed by wisdom.

  71. 8.5

    Kāyassa bhedā paraṁ maraṇā, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ taṁsaṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa ākiñcaññāyatanūpagaṁ.

    When their body breaks up, after death, it’s possible that that conducive consciousness will be reborn in the dimension of nothingness.

  72. 8.6

    Ayaṁ, bhikkhave, tatiyā ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā akkhāyati.

    This is said to be the third way of practice suitable for attaining the dimension of nothingness.

  73. 9.1

    Puna caparaṁ, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

    Furthermore, a noble disciple reflects:

  74. 9.2

    ‘ye ca diṭṭhadhammikā kāmā, ye ca samparāyikā kāmā;

    ‘Sensual pleasures in this life and in lives to come,

  75. 9.3

    yā ca diṭṭhadhammikā kāmasaññā, yā ca samparāyikā kāmasaññā;

    sensual perceptions in this life and in lives to come,

  76. 9.4

    ye ca diṭṭhadhammikā rūpā, ye ca samparāyikā rūpā;

    visions in this life and in lives to come,

  77. 9.5

    yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā, yā ca samparāyikā rūpasaññā;

    perceptions of visions in this life and in lives to come,

  78. 9.6

    yā ca āneñjasaññā, yā ca ākiñcaññāyatanasaññā—

    perceptions of the imperturbable, and perceptions of the dimension of nothingness;

  79. 9.7

    sabbā saññā.

    all are perceptions.

  80. 9.8

    Yatthetā aparisesā nirujjhanti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ—

    Where they cease without remainder, that is peaceful, that is sublime,

  81. 9.9

    yadidaṁ nevasaññānāsaññāyatanan’ti.

    namely the dimension of neither perception nor non-perception.’

  82. 9.10

    Tassa evaṁpaṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati.

    Practicing in this way and meditating on it often their mind becomes confident in this dimension.

  83. 9.11

    Sampasāde sati etarahi vā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.

    Being confident, they either attain the dimension of neither perception nor non-perception now, or are freed by wisdom.

  84. 9.12

    Kāyassa bhedā paraṁ maraṇā, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ taṁsaṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa nevasaññānāsaññāyatanūpagaṁ.

    When their body breaks up, after death, it’s possible that that conducive consciousness will be reborn in the dimension of neither perception nor non-perception.

  85. 9.13

    Ayaṁ, bhikkhave, nevasaññānāsaññāyatanasappāyā paṭipadā akkhāyatī”ti.

    This is said to be the way of practice suitable for attaining the dimension of neither perception nor non-perception.”

  86. 10.1

    Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

    When he said this, Venerable Ānanda said to the Buddha:

  87. 10.2

    “idha, bhante, bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti:

    “Sir, take a mendicant who practices like this:

  88. 10.3

    ‘no cassa, no ca me siyā; na bhavissati, na me bhavissati; yadatthi yaṁ, bhūtaṁ—taṁ pajahāmī’ti.

    ‘It might not be, and it might not be mine. It will not be, and it will not be mine. I am giving up what exists, what has come to be.’

  89. 10.4

    Evaṁ upekkhaṁ paṭilabhati.

    In this way they gain equanimity.

  90. 10.5

    Parinibbāyeyya nu kho so, bhante, bhikkhu na vā parinibbāyeyyā”ti?

    Would that mendicant become extinguished or not?”

  91. 10.6

    “Apetthekacco, ānanda, bhikkhu parinibbāyeyya, apetthekacco bhikkhu na parinibbāyeyyā”ti.

    “One such mendicant might become extinguished, Ānanda, while another might not.”

  92. 10.7

    “Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo yenapetthekacco bhikkhu parinibbāyeyya, apetthekacco bhikkhu na parinibbāyeyyā”ti?

    “What is the cause, sir, what is the reason for this?”

  93. 10.8

    “Idhānanda, bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti:

    “Ānanda, take a mendicant who practices like this:

  94. 10.9

    ‘no cassa, no ca me siyā; na bhavissati, na me bhavissati; yadatthi, yaṁ bhūtaṁ—taṁ pajahāmī’ti.

    ‘It might not be, and it might not be mine. It will not be, and it will not be mine. I am giving up what exists, what has come to be.’

  95. 10.10

    Evaṁ upekkhaṁ paṭilabhati.

    In this way they gain equanimity.

  96. 10.11

    So taṁ upekkhaṁ abhinandati, abhivadati, ajjhosāya tiṭṭhati.

    They approve, welcome, and keep clinging to that equanimity.

  97. 10.12

    Tassa taṁ upekkhaṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṁ hoti viññāṇaṁ tadupādānaṁ.

    Their consciousness has that as support and fuel for grasping.

  98. 10.13

    Saupādāno, ānanda, bhikkhu na parinibbāyatī”ti.

    A mendicant with fuel for grasping does not become extinguished.”

  99. 11.1

    “Kahaṁ pana so, bhante, bhikkhu upādiyamāno upādiyatī”ti?

    “But sir, what is that mendicant grasping?”

  100. 11.2

    “Nevasaññānāsaññāyatanaṁ, ānandā”ti.

    “The dimension of neither perception nor non-perception.”

  101. 11.3

    “Upādānaseṭṭhaṁ kira so, bhante, bhikkhu upādiyamāno upādiyatī”ti?

    “Sir, it seems that mendicant is grasping the best thing to grasp!”

  102. 11.4

    “Upādānaseṭṭhañhi so, ānanda, bhikkhu upādiyamāno upādiyati.

    “Indeed, Ānanda.

  103. 11.5

    Upādānaseṭṭhañhetaṁ, ānanda, yadidaṁ—

    For the best thing to grasp is

  104. 11.6

    nevasaññānāsaññāyatanaṁ.

    the dimension of neither perception nor non-perception.

  105. 12.1

    Idhānanda, bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti:

    Take a mendicant who practices like this:

  106. 12.2

    ‘no cassa, no ca me siyā; na bhavissati, na me bhavissati; yadatthi, yaṁ bhūtaṁ—taṁ pajahāmī’ti.

    ‘It might not be, and it might not be mine. It will not be, and it will not be mine. I am giving up what exists, what has come to be.’

  107. 12.3

    Evaṁ upekkhaṁ paṭilabhati.

    In this way they gain equanimity.

  108. 12.4

    So taṁ upekkhaṁ nābhinandati, nābhivadati, na ajjhosāya tiṭṭhati.

    They don’t approve, welcome, or keep clinging to that equanimity.

  109. 12.5

    Tassa taṁ upekkhaṁ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṁ hoti viññāṇaṁ na tadupādānaṁ.

    So their consciousness doesn’t have that as support and fuel for grasping.

  110. 12.6

    Anupādāno, ānanda, bhikkhu parinibbāyatī”ti.

    A mendicant free of grasping becomes extinguished.”

  111. 13.1

    “Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.

    “It’s incredible, sir, it’s amazing!

  112. 13.2

    Nissāya nissāya kira no, bhante, bhagavatā oghassa nittharaṇā akkhātā.

    It seems the Buddha has explained to us how to cross over the flood by relying on one support or another.

  113. 13.3

    Katamo pana, bhante, ariyo vimokkho”ti?

    But sir, what is noble liberation?”

  114. 13.4

    “Idhānanda, bhikkhu ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

    “Ānanda, it’s when a noble disciple reflects like this:

  115. 13.5

    ‘ye ca diṭṭhadhammikā kāmā, ye ca samparāyikā kāmā;

    ‘Sensual pleasures in this life and in lives to come,

  116. 13.6

    yā ca diṭṭhadhammikā kāmasaññā, yā ca samparāyikā kāmasaññā;

    sensual perceptions in this life and in lives to come,

  117. 13.7

    ye ca diṭṭhadhammikā rūpā, ye ca samparāyikā rūpā;

    visions in this life and in lives to come,

  118. 13.8

    yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā, yā ca samparāyikā rūpasaññā;

    perceptions of visions in this life and in lives to come,

  119. 13.9

    yā ca āneñjasaññā, yā ca ākiñcaññāyatanasaññā, yā ca nevasaññānāsaññāyatanasaññā—

    perceptions of the imperturbable, perceptions of the dimension of nothingness, perceptions of the dimension of neither perception nor non-perception;

  120. 13.10

    esa sakkāyo yāvatā sakkāyo.

    that is substantial reality as far as substantial reality extends.

  121. 13.11

    Etaṁ amataṁ yadidaṁ anupādā cittassa vimokkho.

    But this is freedom from death, namely the liberation of the mind by not grasping.’

  122. 14.1

    Iti, kho, ānanda, desitā mayā āneñjasappāyā paṭipadā, desitā ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā, desitā nevasaññānāsaññāyatanasappāyā paṭipadā, desitā nissāya nissāya oghassa nittharaṇā, desito ariyo vimokkho.

    So, Ānanda, I have taught the ways of practice suitable for attaining the imperturbable, the dimension of nothingness, and the dimension of neither perception nor non-perception. I have taught how to cross the flood by relying on one support or another, and I have taught noble liberation.

  123. 15.1

    Yaṁ kho, ānanda, satthārā karaṇīyaṁ sāvakānaṁ hitesinā anukampakena anukampaṁ upādāya, kataṁ vo taṁ mayā.

    Out of sympathy, I’ve done what a teacher should do who wants what’s best for their disciples.

  124. 15.2

    Etāni, ānanda, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyathānanda, mā pamādattha, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī’”ti.

    Here are these roots of trees, and here are these empty huts. Practice absorption, Ānanda! Don’t be negligent! Don’t regret it later! This is my instruction to you.”

  125. 15.3

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  126. 15.4

    Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.

    Satisfied, Venerable Ānanda approved what the Buddha said.

  127. 15.5

    Āneñjasappāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.

แหล่งที่มา
SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 · mn106
ฉบับที่ใช้
Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
การเทียบฉบับ
มุมมองแต่ละฉบับระบบวางตัวบทของแต่ละฉบับไว้ให้เทียบเท่านั้น ไม่สรุปว่าฉบับใดตรงหรือต่างจากฉบับใด และไม่ตัดสินว่าฉบับใดถูกกว่า — การเทียบเชิงความหมายต้องมาจากผู้รู้ที่ระบุตัวตนได้
สิทธิ์การใช้งาน
สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ