SN 22.60

Mahālisutta

Mahāli the Licchavi reports to the Buddha that the rival teacher Pūraṇa Kassapa asserts that there is no reason for beings to be either defiled or pure. The Buddha denies this, and goes on to explain how it happens.

ฉบับหลวงมหาลิสูตร · ว่าด้วยเหตุปัจจัยแห่งความบริสุทธิ์

ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลาป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี. ครั้งนั้นแล เจ้ามหาลิลิจฉวีได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านปูรณกัสสปพูดอย่างนี้ว่า เหตุไม่มี ปัจจัยไม่มีเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ สัตว์ทั้งหลายไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย ย่อมเศร้าหมองเอง เหตุไม่มี ปัจจัยไม่มีเพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ สัตว์ทั้งหลายไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย ย่อมบริสุทธิ์เอง. ในข้อนี้พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างไร? พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรมหาลิ เหตุมี ปัจจัยมี เพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย ย่อมเศร้าหมอง เหตุมี ปัจจัยมี เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย ย่อมบริสุทธิ์.

ม. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เหตุปัจจัยเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์เป็นไฉน? สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย ย่อมเศร้าหมองอย่างไร?

พ. ดูกรมหาลิ ก็หากรูปนี้จะเป็นทุกข์ถ่ายเดียว รังแต่ทุกข์ตามสนอง หยั่งลงสู่ความทุกข์ มิได้ประกอบด้วยสุขบ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงกำหนัดในรูป. ก็เพราะรูปเป็นสุข สุขตามสนอง หยั่งลงสู่ความสุข มิได้ประกอบด้วยทุกข์เสมอไป ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในรูป เพราะกำหนัดจึงถูกประกอบเข้าไว้ เพราะถูกประกอบจึงเศร้าหมอง ดูกรมหาลิ แม้ข้อนี้ก็เป็นเหตุ เป็นปัจจัย เพื่อความเศร้าหมองของสัตว์. สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย จึงเศร้าหมอง แม้ด้วยอาการอย่างนี้. ดูกรมหาลิ ก็หากเวทนานี้เป็นทุกข์ถ่ายเดียว ฯลฯ ก็หากสัญญานี้เป็นทุกข์ถ่ายเดียว ฯลฯ ก็หากสังขารนี้เป็นทุกข์ถ่ายเดียว ฯลฯ ก็หากวิญญาณนี้เป็นทุกข์ถ่ายเดียว รังแต่ทุกข์ตามสนอง หยั่งลงสู่ความทุกข์ มิได้ประกอบด้วยสุขบ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงกำหนัดในวิญญาณ. ก็เพราะวิญญาณเป็นสุข สุขตามสนอง หยั่งลงสู่ความสุข มิได้ประกอบด้วยทุกข์เสมอไป ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในวิญญาณ เพราะกำหนัดจึงถูกประกอบเข้าไว้ เพราะถูกประกอบจึงเศร้าหมอง. ดูกรมหาลิ แม้ข้อนี้แล ก็เป็นเหตุ เป็นปัจจัย เพื่อความเศร้าหมองของสัตว์. สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย จึงเศร้าหมอง แม้ด้วยอาการอย่างนี้.

ม. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนเหตุปัจจัยเพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์เป็นไฉน? สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย ย่อมบริสุทธิ์ได้อย่างไร?

พ. ดูกรมหาลิ ก็หากว่ารูปนี้จักเป็นสุขถ่ายเดียว สุขตามสนอง หยั่งลงสู่ความสุข มิได้ประกอบด้วยทุกข์บ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงเบื่อหน่ายในรูป. ก็เพราะรูปเป็นทุกข์ ทุกข์ตามสนอง หยั่งลงสู่ความทุกข์ มิได้ประกอบด้วยสุขเสมอไป ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในรูป เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัดจึงบริสุทธิ์. แม้ข้อนี้แลก็เป็นเหตุ เป็นปัจจัย เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์. สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย จึงบริสุทธิ์แม้ด้วยอาการอย่างนี้. ดูกรมหาลิ ก็หากว่าเวทนาเป็นสุขถ่ายเดียว ฯลฯ สัญญาเป็นสุขถ่ายเดียว ฯลฯ สังขารเป็นสุขถ่ายเดียว ฯลฯ วิญญาณเป็นสุขถ่ายเดียว สุขตามสนอง หยั่งลงสู่ความสุข มิได้ประกอบด้วยทุกข์บ้างแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงเบื่อหน่ายในวิญญาณ. ก็เพราะวิญญาณเป็นทุกข์ ทุกข์ตามสนอง หยั่งลงสู่ความทุกข์ มิได้ประกอบด้วยสุขเสมอไป ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัดจึงบริสุทธิ์ แม้ข้อนี้แลก็เป็นเหตุ เป็นปัจจัย เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์. สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย จึงบริสุทธิ์ แม้ด้วยอาการอย่างนี้.

จบ สูตรที่ ๘.

ไทย · อ่านฉบับหลวงด้านบน
  1. 0.1

    Saṁyutta Nikāya 22.60

    Linked Discourses 22.60

  2. 0.2

    6. Upayavagga

    6. Involvement

  3. Mahālisutta

    With Mahāli

  4. 1.1

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  5. 1.2

    ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.

    At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof.

  6. 1.3

    Atha kho mahāli licchavi yena bhagavā tenupasaṅkami …pe… ekamantaṁ nisinno kho mahāli licchavi bhagavantaṁ etadavoca:

    Then Mahāli the Licchavi went up to the Buddha … and said to him:

  7. 2.1

    “Pūraṇo, bhante, kassapo evamāha:

    “Sir, Pūraṇa Kassapa says this:

  8. 2.2

    ‘natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;

    ‘There is no cause or reason for the corruption of sentient beings.

  9. 2.3

    ahetū appaccayā sattā saṅkilissanti.

    Sentient beings are corrupted without cause or reason.

  10. 2.4

    Natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā;

    There’s no cause or reason for the purification of sentient beings.

  11. 2.5

    ahetū appaccayā sattā visujjhantī’ti.

    Sentient beings are purified without cause or reason.’

  12. 2.6

    Idha bhagavā kimāhā”ti?

    What does the Buddha say about this?”

  13. 3.1

    “Atthi, mahāli, hetu atthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;

    “Mahāli, there is a cause and reason for the corruption of sentient beings.

  14. 3.2

    sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.

    Sentient beings are corrupted with cause and reason.

  15. 3.3

    Atthi, mahāli, hetu, atthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā;

    There is a cause and reason for the purification of sentient beings.

  16. 3.4

    sahetū sappaccayā sattā visujjhantī”ti.

    Sentient beings are purified with cause and reason.”

  17. 4.1

    “Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;

    “But sir, what is the cause and reason for the corruption of sentient beings?

  18. 4.2

    kathaṁ sahetū sappaccayā sattā saṅkilissantī”ti?

    How are sentient beings corrupted with cause and reason?”

  19. 5.1

    “Rūpañca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhaṁ abhavissa dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, nayidaṁ sattā rūpasmiṁ sārajjeyyuṁ.

    “Mahāli, if form were absolutely painful—soaked and steeped in pain and not steeped in pleasure—sentient beings wouldn’t be aroused by it.

  20. 5.2

    Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṁ sukhaṁ sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, tasmā sattā rūpasmiṁ sārajjanti;

    But because form is pleasurable—soaked and steeped in pleasure and not steeped in pain—sentient beings are aroused by it.

  21. 5.3

    sārāgā saṁyujjanti; saṁyogā saṅkilissanti.

    Since they are aroused by it, they’re caught up in it, and so they become corrupted.

  22. 5.4

    Ayaṁ kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;

    This is a cause and reason for the corruption of sentient beings.

  23. 5.5

    evaṁ sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.

    This is how sentient beings are corrupted with cause and reason.

  24. 6.1

    Vedanā ca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṁ sattā vedanāya sārajjeyyuṁ.

    If feeling …

  25. 6.2

    Yasmā ca kho, mahāli, vedanā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā vedanāya sārajjanti;

  26. 6.3

    sārāgā saṁyujjanti;

  27. 6.4

    saṁyogā saṅkilissanti.

  28. 6.5

    Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya.

  29. 6.6

    Evampi sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.

  30. 7.1

    Saññā ca hidaṁ, mahāli …pe…

    perception …

  31. 7.2

    saṅkhārā ca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhā abhavissaṁsu dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṁ sattā saṅkhāresu sārajjeyyuṁ.

    choices …

  32. 7.3

    Yasmā ca kho, mahāli, saṅkhārā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā saṅkhāresu sārajjanti;

  33. 7.4

    sārāgā saṁyujjanti;

  34. 7.5

    saṁyogā saṅkilissanti.

  35. 7.6

    Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya.

  36. 7.7

    Evampi sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.

  37. 8.1

    Viññāṇañca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhaṁ abhavissa dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, nayidaṁ sattā viññāṇasmiṁ sārajjeyyuṁ.

    consciousness were absolutely painful—soaked and steeped in pain and not steeped in pleasure—sentient beings wouldn’t be aroused by it.

  38. 8.2

    Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṁ sukhaṁ sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, tasmā sattā viññāṇasmiṁ sārajjanti;

    But because consciousness is pleasurable—soaked and steeped in pleasure and not steeped in pain—sentient beings are aroused by it.

  39. 8.3

    sārāgā saṁyujjanti; saṁyogā saṅkilissanti.

    Since they are aroused by it, they’re caught up in it, and so they become corrupted.

  40. 8.4

    Ayampi kho, mahāli, hetu ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya.

    This is a cause and reason for the corruption of sentient beings.

  41. 8.5

    Evampi sahetū sappaccayā sattā saṅkilissantī”ti.

    This is how sentient beings are corrupted with cause and reason.”

  42. 9.1

    “Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṁ visuddhiyā;

    “But sir, what is the cause and reason for the purification of sentient beings?

  43. 9.2

    kathaṁ sahetū sappaccayā sattā visujjhantī”ti?

    How are sentient beings purified with cause and reason?”

  44. 9.3

    “Rūpañca hidaṁ, mahāli, ekantasukhaṁ abhavissa sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, nayidaṁ sattā rūpasmiṁ nibbindeyyuṁ.

    “Mahāli, if form was absolutely pleasurable—soaked and steeped in pleasure and not steeped in pain—sentient beings wouldn’t grow disillusioned with it.

  45. 9.4

    Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṁ dukkhaṁ dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, tasmā sattā rūpasmiṁ nibbindanti;

    But because form is painful—soaked and steeped in pain and not steeped in pleasure—sentient beings do grow disillusioned with it.

  46. 9.5

    nibbindaṁ virajjanti; virāgā visujjhanti.

    Being disillusioned, desire fades away. When desire fades away they are purified.

  47. 9.6

    Ayaṁ kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo, sattānaṁ visuddhiyā.

    This is a cause and reason for the purification of sentient beings.

  48. 9.7

    Evaṁ sahetū sappaccayā sattā visujjhanti.

    This is how sentient beings are purified with cause and reason.

  49. 10.1

    Vedanā ca hidaṁ, mahāli, ekantasukhā abhavissa …pe…

    If feeling …

  50. 10.2

    saññā ca hidaṁ, mahāli …pe…

    perception …

  51. 10.3

    saṅkhārā ca hidaṁ, mahāli, ekantasukhā abhavissaṁsu …pe…

    choices …

  52. 10.4

    viññāṇañca hidaṁ, mahāli, ekantasukhaṁ abhavissa sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, nayidaṁ sattā viññāṇasmiṁ nibbindeyyuṁ.

    consciousness was absolutely pleasurable—soaked and steeped in pleasure and not steeped in pain—sentient beings wouldn’t grow disillusioned with it.

  53. 10.5

    Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṁ dukkhaṁ dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, tasmā sattā viññāṇasmiṁ nibbindanti;

    But because consciousness is painful—soaked and steeped in pain and not steeped in pleasure—sentient beings do grow disillusioned with it.

  54. 10.6

    nibbindaṁ virajjanti; virāgā visujjhanti.

    Being disillusioned, desire fades away. When desire fades away they are purified.

  55. 10.7

    Ayaṁ kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo, sattānaṁ visuddhiyā.

    This is a cause and reason for the purification of sentient beings.

  56. 10.8

    Evampi sahetū sappaccayā sattā visujjhantī”ti.

    This is how sentient beings are purified with cause and reason.”

  57. 10.9

    Aṭṭhamaṁ.

แหล่งที่มา
SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 · sn22.60
ฉบับที่ใช้
Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
การเทียบฉบับ
มุมมองแต่ละฉบับระบบวางตัวบทของแต่ละฉบับไว้ให้เทียบเท่านั้น ไม่สรุปว่าฉบับใดตรงหรือต่างจากฉบับใด และไม่ตัดสินว่าฉบับใดถูกกว่า — การเทียบเชิงความหมายต้องมาจากผู้รู้ที่ระบุตัวตนได้
สิทธิ์การใช้งาน
สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ