SN 36.19

Pañcakaṅgasutta

The chamberlain Pañcakaṅga disagreed with Venerable Udāyī about how many kinds of feeling the Buddha taught. The Buddha affirms that each is a genuine teaching, valid in different contexts.

ฉบับหลวงปัญจกังคสูตร

ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง

ครั้งนั้นแล ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะเข้าไปหาท่านพระอุทายีถึงที่อยู่ไหว้ท่านพระอุทายีแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ถามท่านพระอุทายีว่า ท่านพระอุทายีผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้เท่าไรหนอ ท่านพระอุทายีตอบว่า ดูกรคฤหบดี พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูกรคฤหบดี พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ อย่างนี้แล ฯ

เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะได้กล่าวกะท่านพระอุทายีผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๓ อย่าง ตรัสไว้ ๒ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา ท่านผู้เจริญ อทุกขมสุขเวทนาอันเป็นไปฝ่ายละเอียด พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในสุขอันประณีต แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระอุทายีก็ได้กล่าวกะช่างไม้ว่า ดูกรคฤหบดี พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่างเลย พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนา ๓ คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนา ๓ อย่างนี้ แม้ครั้งที่ ๒ ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะก็ได้กล่าวกะท่านพระอุทายีว่า ท่านพระอุทายีผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๓ อย่างเลย ตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา ท่านผู้เจริญ อทุกขมสุขเวทนาอันเป็นไปในฝ่ายละเอียด พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในสุขอันประณีต แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอุทายีก็ได้กล่าวกะช่างไม้ว่า ดูกรคฤหบดี พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่างเลย ตรัสเวทนาไว้ ๓ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนา ๓ อย่างนี้ แม้ครั้งที่ ๓ ช่างไม้ได้กล่าวกะท่านพระอุทายีว่า ท่านพระอุทายีผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๓ อย่างเลย ตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่าง คือสุขเวทนา ทุกขเวทนา ท่านผู้เจริญ อทุกขมสุขเวทนาอันเป็นไปในฝ่ายละเอียด พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในสุขอันประณีต ท่านพระอุทายีไม่สามารถจะให้ช่างไม้ตกลงได้ ฝ่ายช่างไม้ก็ไม่สามารถให้ท่านพระอุทายีตกลงได้ ฯ

ท่านพระอานนท์ ได้ฟังการสนทนาปราศรัยนี้ของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ ครั้นแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลการสนทนาปราศัยแม้นั้นทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรอานนท์ ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะไม่คล้อยตามเหตุอันมีอยู่ของภิกษุอุทายี ส่วนภิกษุอุทายีก็ไม่คล้อยตามเหตุอันมีอยู่ของช่างไม้ ฯ

ดูกรอานนท์ โดยปริยายหนึ่งเรากล่าวเวทนา ๒ ก็มี โดยปริยายหนึ่งเรากล่าวเวทนา ๓ ก็มี โดยปริยายหนึ่งเรากล่าวเวทนา ๕ ก็มี โดยปริยายหนึ่งเรากล่าวเวทนา ๖ ก็มี โดยปริยายหนึ่งเรากล่าวเวทนา ๑๘ ก็มี โดยปริยายหนึ่งเรากล่าวเวทนา ๓๖ ก็มี โดยปริยายหนึ่งเรากล่าวเวทนา ๑๐๘ ก็มี ดูกรอานนท์ ธรรมอันเราแสดงแล้วโดยปริยายอย่างนี้ ดูกรอานนท์ เมื่อธรรมอันเราแสดงแล้วโดยปริยายอย่างนี้แล ชนเหล่าใดจักไม่สำคัญตาม จักไม่รู้ตาม จักไม่บันเทิงตาม ซึ่งคำที่เรากล่าวดีแล้ว เจรจาดีแล้วแก่กันและกัน เหตุนี้จักเป็นอันชนเหล่านั้นหวังได้ คือ ชนเหล่านั้นจักเกิดความบาดหมางกัน เกิดความทะเลาะกัน วิวาทกัน จักทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปาก ดูกรอานนท์ ธรรมอันเราแสดงแล้วโดยปริยายอย่างนี้แล ดูกรอานนท์ เมื่อธรรมอันเราแสดงแล้วโดยปริยายอย่างนี้ ชนเหล่าใดจักสำคัญตาม จักรู้ตาม จักบันเทิงตาม ซึ่งคำที่เรากล่าวดีแล้ว เจรจาดีแล้ว แก่กันและกัน เหตุนี้ชนเหล่านั้นพึงหวังได้ คือ ชนเหล่านั้นจักพร้อมเพรียงกัน ชื่นบานต่อกัน ไม่วิวาทกัน เป็นดุจน้ำเจือด้วยน้ำนม มองกันและกันด้วยจักษุอันเปี่ยมด้วยความรักอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ กามคุณ ๕ เหล่านี้ กามคุณ ๕ เป็นไฉน คือ รูปที่พึงรู้แจ้งได้ด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารัก ชักให้ใคร่ชวนให้กำหนัด ฯลฯ โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจน่ารัก ชักให้ใคร่ ชวนให้กำหนัด กามคุณ ๕ เหล่านี้แล ดูกรอานนท์ สุขโสมนัสย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยกามคุณ ๕ เหล่านี้ นี้เราเรียกว่า กามสุข ฯ

ดูกรอานนท์ ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียดดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ ก็สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานมีวิตกวิจาร มีปีติและสุข อันเกิดแต่วิเวกอยู่ นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ดูกรอานนท์ ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ ก็สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าทุติยฌานอันมีความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร เพราะวิตกวิจารระงับไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ดูกรอานนท์ ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ ก็สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ และเสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติสิ้นไป เข้าตติยฌานที่พระอริยเจ้าทั้งหลายสรรเสริญว่า ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขามีสติอยู่เป็นสุข นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ดูกรอานนท์ ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่น อันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้นข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ดูกรอานนท์ ก็สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าจตุตถฌานอันไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข เพราะละสุขละทุกข์และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆ ได้ มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่ นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ฯ

ดูกรอานนท์ ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าอากาสานัญจายตนฌานโดยบริกรรมว่า อากาศไม่มีที่สุด เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาทั้งหลาย เพราะความดับสูญแห่งปฏิฆสัญญาทั้งหลาย เพราะไม่มนสิการถึงนานัตตสัญญาทั้งหลาย โดยประการทั้งปวงอยู่นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ก้าวล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าวิญญาณัญจายตนฌาน โดยบริกรรมว่า วิญญาณไม่มีที่สุด นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าอากิญจัญญายตนฌาน โดยบริกรรมว่า อะไรหน่อยหนึ่งไม่มี นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่าชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ ก็สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ก้าวล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ชนเหล่าใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสนั่นอันเป็นเยี่ยมและละเอียด ดังนี้ เราไม่ยอมตามคำนี้แก่ชนเหล่านั้นข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น มีอยู่ ฯ

ดูกรอานนท์ สุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่นเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ก้าวล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธสมาบัติอยู่ นี้แลเป็นสุขอื่นอันน่าใคร่ยิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขนั่น ก็ข้อที่ปริพาชกอัญญเดียรถีย์พึงกล่าวอย่างนี้ว่า พระสมณโคดมกล่าวสัญญาเวทยิตนิโรธสมาบัติ และย่อมบัญญัตินิโรธนั้นไว้ในความสุข ข้อนี้นั้นเพราะเหตุไร ข้อนี้นั้นเป็นอย่างไร นั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์มีวาทะอย่างนี้ พวกเธอพึงค้านอย่างนี้ว่า ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคไม่ได้ทรงหมายเอาสุขเวทนาบัญญัตินิโรธนั้นไว้ในความสุขเลย บุคคลย่อมได้สุขในฐานะใดๆ พระตถาคตย่อมทรงบัญญัติฐานะนั้นๆ อันเป็นสุขไว้ในความสุขทุกแห่ง ฯ

จบสูตรที่ ๙

ไทย · อ่านฉบับหลวงด้านบน
  1. 0.1

    Saṁyutta Nikāya 36.19

    Linked Discourses 36.19

  2. 0.2

    2. Rahogatavagga

    2. In Private

  3. Pañcakaṅgasutta

    With Pañcakaṅga

  4. 1.1

    Atha kho pañcakaṅgo thapati yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ udāyiṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

    Then the chamberlain Pañcakaṅga went up to Venerable Udāyī, bowed, sat down to one side, and asked him,

  5. 1.2

    “kati nu kho, bhante udāyi, vedanā vuttā bhagavatā”ti?

    “Sir, how many feelings has the Buddha spoken of?”

  6. 1.3

    “Tisso kho, thapati, vedanā vuttā bhagavatā.

    “Chamberlain, the Buddha has spoken of three feelings:

  7. 1.4

    Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—

    pleasant, painful, and neutral.

  8. 1.5

    imā kho, thapati, tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.

    The Buddha has spoken of these three feelings.”

  9. 1.6

    Evaṁ vutte, pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

    When he said this, Pañcakaṅga said to Udāyī,

  10. 1.7

    “na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.

    “Sir, Udāyī, the Buddha hasn’t spoken of three feelings.

  11. 1.8

    Dve vedanā vuttā bhagavatā—

    He’s spoken of two feelings:

  12. 1.9

    sukhā vedanā, dukkhā vedanā.

    pleasant and painful.

  13. 1.10

    Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.

    The Buddha said that neutral feeling is included as a peaceful and subtle kind of pleasure.”

  14. 2.1

    Dutiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca:

    For a second time, Udāyī said to him,

  15. 2.2

    “na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā.

    “The Buddha hasn’t spoken of two feelings,

  16. 2.3

    Tisso vedanā vuttā bhagavatā.

    he’s spoken of three.”

  17. 2.4

    Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—

  18. 2.5

    imā tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.

  19. 2.6

    Dutiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

    For a second time, Pañcakaṅga said to Udāyī,

  20. 2.7

    “na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.

    “The Buddha hasn’t spoken of three feelings,

  21. 2.8

    Dve vedanā vuttā bhagavatā—

    he’s spoken of two.”

  22. 2.9

    sukhā vedanā, dukkhā vedanā.

  23. 2.10

    Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.

  24. 3.1

    Tatiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca:

    And for a third time, Udāyī said to him,

  25. 3.2

    “na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā.

    “The Buddha hasn’t spoken of two feelings,

  26. 3.3

    Tisso vedanā vuttā bhagavatā.

    he’s spoken of three.”

  27. 3.4

    Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—

  28. 3.5

    imā tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.

  29. 3.6

    Tatiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

    And for a third time, Pañcakaṅga said to Udāyī,

  30. 3.7

    “na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.

    “The Buddha hasn’t spoken of three feelings,

  31. 3.8

    Dve vedanā vuttā bhagavatā—

    he’s spoken of two.”

  32. 3.9

    sukhā vedanā, dukkhā vedanā.

  33. 3.10

    Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.

  34. 3.11

    Neva sakkhi āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ saññāpetuṁ, na panāsakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ saññāpetuṁ.

    But neither was able to persuade the other.

  35. 3.12

    Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ.

    Venerable Ānanda heard this discussion between Udāyī and Pañcakaṅga.

  36. 4.1

    Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ nisīdi.

    He went to the Buddha, bowed, sat down to one side,

  37. 4.2

    Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṁ ahosi kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi.

    and informed the Buddha of all they had discussed.

  38. 5.1

    “Santameva, ānanda, pariyāyaṁ pañcakaṅgo thapati udāyissa bhikkhuno nābbhanumodi;

    “Ānanda, the explanation by the mendicant Udāyī, which the chamberlain Pañcakaṅga didn’t agree with, was quite correct.

  39. 5.2

    santañca panānanda, pariyāyaṁ udāyī bhikkhu pañcakaṅgassa thapatino nābbhanumodi.

    But the explanation by Pañcakaṅga, which Udāyī didn’t agree with, was also quite correct.

  40. 5.3

    Dvepi mayā, ānanda, vedanā vuttā pariyāyena.

    In one explanation I’ve spoken of two feelings. In another explanation I’ve spoken of three feelings, or five, six, eighteen, thirty-six, or a hundred and eight feelings.

  41. 5.4

    Tissopi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

  42. 5.5

    Pañcapi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

  43. 5.6

    Chapi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

  44. 5.7

    Aṭṭhārasāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

  45. 5.8

    Chattiṁsāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

  46. 5.9

    Aṭṭhasatampi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

  47. 5.10

    Evaṁ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo.

    I’ve explained the teaching in all these different ways.

  48. 5.11

    Evaṁ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ, na samanumaññissanti, na samanujānissanti, na samanumodissanti, tesaṁ etaṁ pāṭikaṅkhaṁ—bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharissantīti.

    This being so, you can expect that those who don’t concede, approve, or agree with what has been well spoken will fight, quarrel, and dispute, continually wounding each other with barbed words.

  49. 5.12

    Evaṁ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo.

    I’ve explained the teaching in all these different ways.

  50. 5.13

    Evaṁ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ samanumaññissanti samanujānissanti samanumodissanti, tesaṁ etaṁ pāṭikaṅkhaṁ—samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharissantīti.

    This being so, you can expect that those who do concede, approve, or agree with what has been well spoken will live in harmony, appreciating each other, without dispute, blending like milk and water, and regarding each other with kindly eyes.

  51. 6.1

    Pañcime, ānanda, kāmaguṇā.

    There are these five kinds of sensual stimulation.

  52. 6.2

    Katame pañca?

    What five?

  53. 6.3

    Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā …pe…

    Sights known by the eye, which are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing. …

  54. 6.4

    kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.

    Touches known by the body, which are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing.

  55. 6.5

    Ime kho, ānanda, pañca kāmaguṇā.

    These are the five kinds of sensual stimulation.

  56. 6.6

    Yaṁ kho, ānanda, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ—

    The pleasure and happiness that arise from these five kinds of sensual stimulation is called sensual pleasure.

  57. 6.7

    idaṁ vuccati kāmasukhaṁ.

  58. 6.8

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  59. 6.9

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  60. 6.10

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  61. 6.11

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  62. 6.12

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  63. 7.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  64. 7.2

    Idhānanda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    It’s when a mendicant, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected.

  65. 7.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  66. 7.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  67. 7.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  68. 7.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  69. 7.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  70. 7.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  71. 8.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  72. 8.2

    Idhānanda, bhikkhu, vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    It’s when, as the placing of the mind and keeping it connected are stilled, a mendicant enters and remains in the second absorption, which has the rapture and bliss born of immersion, with internal clarity and mind at one, without placing the mind and keeping it connected.

  73. 8.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  74. 8.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  75. 8.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  76. 8.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  77. 8.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  78. 8.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  79. 9.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  80. 9.2

    Idhānanda, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    It’s when, with the fading away of rapture, a mendicant enters and remains in the third absorption, where they meditate with equanimity, mindful and aware, experiencing for themselves the bliss of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, one meditates in bliss.’

  81. 9.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  82. 9.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  83. 9.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  84. 9.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  85. 9.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  86. 9.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  87. 10.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  88. 10.2

    Idhānanda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    It’s when, with the giving up of pleasure and pain and the disappearance of former happiness and sadness, a mendicant enters and remains in the fourth absorption, without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness.

  89. 10.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  90. 10.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  91. 10.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  92. 10.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  93. 10.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  94. 10.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  95. 11.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  96. 11.2

    Idhānanda, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā, paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā, nānattasaññānaṁ amanasikārā, ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.

    It’s when a mendicant, going totally beyond perceptions of form, with the ending of perceptions of impingement, not focusing on perceptions of diversity, aware that ‘space is infinite’, enters and remains in the dimension of infinite space.

  97. 11.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  98. 11.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  99. 11.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  100. 11.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  101. 11.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  102. 11.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  103. 12.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  104. 12.2

    Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma, ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.

    It’s when a mendicant, going totally beyond the dimension of infinite space, aware that ‘consciousness is infinite’, enters and remains in the dimension of infinite consciousness.

  105. 12.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  106. 12.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  107. 12.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  108. 12.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  109. 12.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  110. 12.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  111. 13.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  112. 13.2

    Idhānanda, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.

    It’s when a mendicant, going totally beyond the dimension of infinite consciousness, aware that ‘there is nothing at all’, enters and remains in the dimension of nothingness.

  113. 13.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  114. 13.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  115. 13.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  116. 13.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  117. 13.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  118. 13.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  119. 14.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  120. 14.2

    Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.

    It’s when a mendicant, going totally beyond the dimension of nothingness, enters and remains in the dimension of neither perception nor non-perception.

  121. 14.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  122. 14.4

    Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

    There are those who might say

  123. 14.5

    ‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

    that this is the highest pleasure and happiness that sentient beings experience.

  124. 14.6

    idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

    But I don’t grant them that.

  125. 14.7

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  126. 14.8

    Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    Because there is another pleasure that is finer than that.

  127. 15.1

    Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

    And what is that pleasure?

  128. 15.2

    Idhānanda, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati.

    It’s when a mendicant, going totally beyond the dimension of neither perception nor non-perception, enters and remains in the cessation of perception and feeling.

  129. 15.3

    Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

    This is a pleasure that is finer than that.

  130. 16.1

    Ṭhānaṁ kho panetaṁ, ānanda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:

    It’s possible that wanderers of other religions might say:

  131. 16.2

    ‘saññāvedayitanirodhaṁ samaṇo gotamo āha, tañca sukhasmiṁ paññapeti.

    ‘The ascetic Gotama spoke of the cessation of perception and feeling, and he includes it in happiness.

  132. 16.3

    Tayidaṁ kiṁsu, tayidaṁ kathaṁsū’ti?

    What’s up with that?’

  133. 16.4

    Evaṁvādino, ānanda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:

    When wanderers of other religions say this, you should say to them:

  134. 16.5

    ‘na kho, āvuso, bhagavā sukhaññeva vedanaṁ sandhāya sukhasmiṁ paññapeti.

    ‘Reverends, when the Buddha describes what’s included in happiness, he’s not just referring to pleasant feeling.

  135. 16.6

    Yattha yattha, āvuso, sukhaṁ upalabbhati, yahiṁ yahiṁ, taṁ taṁ tathāgato sukhasmiṁ paññapetī’”ti.

    The Realized One describes pleasure as included in happiness wherever it is found, and in whatever context.’”

  136. 16.7

    Navamaṁ.

แหล่งที่มา
SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 · sn36.19
ฉบับที่ใช้
Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
การเทียบฉบับ
มุมมองแต่ละฉบับระบบวางตัวบทของแต่ละฉบับไว้ให้เทียบเท่านั้น ไม่สรุปว่าฉบับใดตรงหรือต่างจากฉบับใด และไม่ตัดสินว่าฉบับใดถูกกว่า — การเทียบเชิงความหมายต้องมาจากผู้รู้ที่ระบุตัวตนได้
สิทธิ์การใช้งาน
สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ