ปัจจนียนัย
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔๐ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑
๔๐๑อกุศลธรรม คลุกเคล้ากับอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ เหตุปัจจัย คือ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา สหรคตด้วยอุทธัจจะ คลุกเคล้ากับขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น ฯลฯ อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยา ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้นในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก ขันธ์ ๑ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น
๔๐๒กุศลธรรม คลุกเคล้ากับกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ อธิปติปัจจัย เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น
๔๐๓อกุศลธรรม คลุกเคล้ากับอกุศลธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ กุศลธรรม คลุกเคล้ากับกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาต-*ปัจจัย มี ๓ นัย ฯลฯ อกุศลธรรม คลุกเคล้ากับอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวน-*ปัจจัย มี ๓ นัย
๔๐๔กุศลธรรม คลุกเคล้ากับกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ กัมมปัจจัย คือ กุศลเจตนา คลุกเคล้ากับขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น อกุศลธรรม คลุกเคล้ากับอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่กัมม-*ปัจจัย คือ อกุศลเจตนา คลุกเคล้ากับขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นอัพยากตกิริยา คลุกเคล้ากับขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตกิริยา เกิดขึ้น
๔๐๕กุศลธรรม คลุกเคล้ากับกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ วิปากปัจจัย ฯลฯ อกุศลธรรม คลุกเคล้ากับอกุศลธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตกิริยา เกิดขึ้น ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย ในปัจจนียวิภังค์ ในสังสัฏฐวารไม่มีปฏิสนธิ คงมีแต่ในปัจจัยทั้งหมดที่เหลือ
๔๐๖อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ ไม่ใช่ฌานปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น
๔๐๗อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ ไม่ใช่มัคคปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยา ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ
๔๐๘กุศลธรรม คลุกเคล้ากับกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ วิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น อกุศลธรรม คลุกเคล้ากับอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตต-*ปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยาเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย ไม่มีปฏิสนธิ
๔๐๙ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๓ " ปุเรชาตปัจจัย มี " ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๓ " อาเสวนปัจจัย มี " ๓ " กัมมปัจจัย มี " ๓ " วิปากปัจจัย มี " ๓ " ฌานปัจจัย มี " ๑ " มัคคปัจจัย มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย มี " ๓
๔๑๐ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒
๔๑๑ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒
๔๑๒ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒
๔๑๓ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัยกับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัยกับปัจจัยใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒
๔๑๔ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัย ที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑
๔๑๕ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มีวาระ ๑
๔๑๖ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
๔๑๗ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒
๔๑๘ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
๔๑๙ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ นี้เป็นหัวข้อย่อๆ
๔๒๐ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓ " ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
๔๒๑ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ นี้เป็นหัวข้อย่อๆ
๔๒๒ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓ " ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
๔๒๓ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับปัจจัย ที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ นี้เป็นหัวข้อย่อๆ
๔๒๔ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓ " ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
๔๒๕ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับปัจจัย ที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒
๔๒๖ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑
๔๒๗ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มีวาระ ๑
๔๒๘ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑ " ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " ฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ นี้เป็นหัวข้อย่อๆ
๔๒๙ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓ " ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
๔๓๐ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๒ " กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ " วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ " มัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑
๔๓๑ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มีวาระ ๑ ปัจจนียะ จบ.
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร ๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร นเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเพราะนเหตุ-ปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดระคนกับขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอเหตุกะซึ่งเป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยา ขันธ์ ๑ เกิดระคนกับขันธ์ ๓ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ในปฏิสนธิขณะที่เป็นอเหตุกะ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากขันธ์ ๑ เกิดระคนกับขันธ์ ๓ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ (๑)นอธิปติปัจจัยเป็นต้น
สภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นกุศลเพราะนอธิปติปัจจัย เพราะนปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ ในอรูปาวจรภูมิ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒นปัจฉาชาตปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอกุศล ฯลฯ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต ฯลฯ สภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นกุศลเพราะนปัจฉาชาตปัจจัยมี ๓ วาระ เพราะนอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ นกัมมปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นกุศลเพราะนกัมม- ปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นกุศลเกิดระคนกับขันธ์ที่เป็นกุศล (๑)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๑๙}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเพราะนกัมมปัจจัยได้แก่ เจตนาที่เป็นอกุศลเกิดระคนกับขันธ์ที่เป็นอกุศล (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเพราะนกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นอัพยากตกิริยาเกิดระคนกับขันธ์ที่เป็นอัพยากต-กิริยา (๑) นวิปากปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นกุศล ฯลฯ สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอกุศล ฯลฯ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเพราะนวิปากปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตกิริยา (นกัมมปัจจัยและนวิปากปัจจัยในปัจจนียวิภังค์สังสัฏฐวารไม่มีปฏิสนธิ มีแต่่ในปัจจัยที่เหลือ) นฌานปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเพราะนฌานปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ (๑) นมัคคปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เพราะนมัคคปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอเหตุกะซึ่งเป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยา ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ในปฏิสนธิขณะที่เป็นอเหตุกะ ฯลฯ (๑)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๐}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นวิปปยุตตปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นกุศลเพราะนวิป-ปยุตตปัจจัย ได้แก่ ในอรูปาวจรภูมิ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ (๑) สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเพราะนวิปปยุตต-ปัจจัย ได้แก่ ในอรูปาวจรภูมิ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเพราะนวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ในอรูปาวจรภูมิ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากและที่เป็นอัพยากตกิริยา ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒(ไม่มีปฏิสนธิในนวิปปยุตตปัจจัย) (๑) ๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร สุทธนัย
นเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ นปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ นอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ นวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๑}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นเหตุทุกนัย
นอธิปติปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๒ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๒ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๒ วาระ นกัมมปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย ” มี ๒ วาระ นฌานปัจจัย ” มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๒ วาระ ติกนัย นปุเรชาตปัจจัย กับนเหตุปัจจัยและนอธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นกัมมปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นฌานปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ จตุกกนัย นปัจฉาชาตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย และนปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ นอาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๒ วาระ นกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๒ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๒}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๒ วาระ ฯลฯ ฉักกนัย นกัมมปัจจัย กับนเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย นปุเรชาตปัจจัย นปัจฉาชาต-ปัจจัย และนอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๒ วาระ นมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๒ วาระ สัตตกนัย นวิปากปัจจัย กับนเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย นปุเรชาตปัจจัย นปัจฉาชาต-ปัจจัย นอาเสวนปัจจัย และนกัมมปัจจัย มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ ฯลฯ นวกนัย นวิปปยุตตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย ฯลฯ นกัมมปัจจัย นวิปากปัจจัย และนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ นอธิปติทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนอธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๓ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๓}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นกัมมปัจจัย กับนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ นวิปากปัจจัย ” มี ๓ วาระ นฌานปัจจัย ” มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ ติกนัย นปุเรชาตปัจจัย กับนอธิปติปัจจัยและนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นกัมมปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นฌานปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ (ย่อ) นปุเรชาตทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ นอธิปติปัจจัย ” มี ๓ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๓ วาระ นกัมมปัจจัย ” มี ๓ วาระ นวิปากปัจจัย ” มี ๓ วาระ นมัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๔}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร ติกนัย นอธิปติปัจจัย กับนปุเรชาตปัจจัยและนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นกัมมปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นมัคคปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ (ย่อ) นปัจฉาชาตะและนอาเสวนทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนปัจฉาชาตปัจจัย ฯลฯ นอาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ นอธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๓ วาระ นปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๓ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๓ วาระ นกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๓ วาระ นวิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๓ วาระ นฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๓ วาระ ติกนัย นอธิปติปัจจัย กับนอาเสวนปัจจัยและนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นกัมมปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๕}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นวิปากปัจจัย กับนอาเสวนปัจจัยและนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นฌานปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ (ย่อ) นกัมมทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนกัมมปัจจัย มี ๑ วาระ นอธิปติปัจจัย ” มี ๓ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๓ วาระ นวิปากปัจจัย ” มี ๓ วาระ นมัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ ติกนัย นอธิปติปัจจัย กับนกัมมปัจจัยและนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ (ย่อ)นวิปากทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนวิปากปัจจัย มี ๒ วาระ นอธิปติปัจจัย ” มี ๓ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๖}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นปุเรชาตปัจจัย กับนวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๓ วาระ นกัมมปัจจัย ” มี ๓ วาระ นมัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ ฯลฯ สัตตกนัย นกัมมปัจจัย กับนวิปากปัจจัย นเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย นปุเรชาตปัจจัยนปัจฉาชาตปัจจัย และนอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ๒ วาระ (ย่อ) นฌานทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ นอธิปติปัจจัย ” มี ๑ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๑ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ ฯลฯ ฉักกนัย นมัคคปัจจัย กับนฌานปัจจัย นเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย นปัจฉาชาตปัจจัยและนอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ นมัคคทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ นอธิปติปัจจัย ” มี ๑ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๗}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นปุเรชาตปัจจัย กับนวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๑ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๑ วาระ นกัมมปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย ” มี ๑ วาระ นฌานปัจจัย ” มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๑ วาระ (ย่อ) นวิปปยุตตทุกนัย
นเหตุปัจจัย กับนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ นอธิปติปัจจัย ” มี ๓ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๓ วาระ นกัมมปัจจัย ” มี ๓ วาระ นวิปากปัจจัย ” มี ๓ วาระ นมัคคปัจจัย ” มี ๑ วาระ ติกนัย นอธิปติปัจจัย กับนวิปปยุตตปัจจัยและนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นกัมมปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ นวิปากปัจจัย ” ” มี ๒ วาระ นมัคคปัจจัย ” ” มี ๑ วาระ ฯลฯ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๐ หน้า : ๒๒๘}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลม [ติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร นวกนัย นมัคคปัจจัย กับนวิปปยุตตปัจจัย นเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย นปุเรชาตปัจจัยนปัจฉาชาตปัจจัย นอาเสวนปัจจัย นกัมมปัจจัย และนวิปากปัจจัย มี ๑ วาระปัจจนียะ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาปัจจนียนัย
ก็กุศลย่อมมีไม่ได้ในปัจจนียนัย ฉะนั้น ท่านจึงทำวิสัชนาตั้งแต่อกุศลเท่านั้น เป็นต้นไป.
วิสัชนานั้นมีเนื้อความกระจ่างแล้วทั้งนั้น.
ก็คำว่า นเหตุยา เทฺว ในนเหตุปัจจัยมี ๒ วาระ เป็นอาทินั้นใด อันท่านกล่าวไว้เพื่อการกำหนดวิสัชนาในปัจจนียนัยโดยการคำนวณในคำนั้นมีการกำหนด (ปริเฉท) ๓ อย่าง คือ เทฺว ๒, ตีณิ ๓, เอกํ ๑. บัณฑิตพึงทราบการคำนวณเพราะการเทียบเคียงปัจจัยในทุกติกะเป็นต้น ด้วยอำนาจแห่งปริเฉทเหล่านั้น.
แม้ในอธิการนี้ก็ย่อมได้เฉพาะวิสัชนาที่มีการคำนวณได้น้อยกว่า เพราะเทียบเคียงปัจจัยที่คำนวณได้มากกว่ากับปัจจัยที่คำนวณได้น้อยกว่า. ย่อมได้วิสัชนาที่มีจำนวนเท่ากัน เพราะเทียบเคียงกับปัจจัยที่คำนวณได้เท่ากัน.
ก็เพราะในวาระนี้มีอรูปธรรมเท่านั้นเป็นปัจจยุบบัน ฉะนั้น ท่านจึงแสดงปัจจัย ๑๐ คือ นเหตุปัจจัย นอธิปติปัจจัย นปุเรชาตปัจจัย นปัจฉาชาตปัจจัย นอาเสวนาปัจจัย นกัมมมปัจจัย นวิปากปัจจัย นฌานปัจจัย นมัคคปัจจัยและนวิปปยุตตปัจจัย โดยความเป็นปัจจนิก.
ปัจจัยที่เหลือ ๑๔ ย่อมมีไม่ได้. แม้ในบรรดาปัจจัยที่มีได้เหล่านั้น นกัมมปัจจัยและนวิปากปัจจัยย่อมไม่ได้ปัจจยุบบันที่เป็นวิบาก.
คำว่า นเหตุปจฺจยา นอธิปติยา เทฺว เพราะนเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัยมี ๒ วาระ คือวิสัชนา ๒ ที่ได้ในนเหตุปัจจัย. แม้ในหมวด ๒ แห่งวิสัชนาที่เหลือก็นัยนี้เหมือนกัน.
สองบทว่า นกมฺเม เอกํ ในนกัมมปัจจัยมี ๑ วาระ คืออัพยากตะกับอัพยากตะ เพราะจัดอเหตุกกิริยาเจตนาให้เป็นปัจจยุบบัน.
สองบทว่า น วิปาเก เทฺว ความว่า วิสัชนา ๒ ด้วยอำนาจอเหตุกโมหะและอเหตุกกิริยา.
สองบทว่า นฌาเน เอกํ พึงทราบว่า เป็นอัพยากตะวิสัชนา ด้วยอำนาจอเหตุกปัญจวิญญาณ.
สองบทว่า นมคฺเค เอกํ พึงทราบอัพยากตะวิสัชนาด้วยอำนาจอเหตุกวิบากและกิริยา.
ผู้ศึกษาพึงทราบเนื้อความในการเทียบเคียงปัจจัยทั้งปวงโดยอุบายนี้แล.
อรรถกถาปัจจนียนัย จบ. -----------------------------------------------------