๙. ทวยสูตร ที่ ๑

ทฺวยํ โว ภิกฺขเว เทสิสฺสามิ ฯ ตํ สุณาถ ฯ กิญฺจ ภิกฺขเว ทฺวยํ จกฺขุญฺเจว รูปา จ โสตญฺจ สทฺทา จ ฆานญฺจ คนฺธา จ ชิวฺหา จ รสา จ กาโย จ โผฏฺฐพฺพา จ มโน จ ธมฺมา จ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทฺวยํ ฯ โย ภิกฺขเว เอวํ วเทยฺย อหเมตํ ทฺวยํ ปจฺจกฺขาย อญฺญํ ทฺวยํ ปญฺญเปสฺสามีติ ฯ ตสฺส วาจา วตฺถุ เทวสฺส ปุฏฺโฐ จ น สมฺปาเยยฺย อุตฺตรึ จ วิฆาตํ อาปชฺเชยฺย ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ ยถา ตํ ภิกฺขเว อวิสยสฺมินฺติ ฯ นวมํ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงส่วนสองแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ก็ส่วนสองเป็นไฉน คือ จักษุและรูป ๑ โสตะและเสียง ๑ ฆานะและกลิ่น ๑ ชิวหาและรส ๑ กายและโผฏฐัพพะ ๑ ใจและธรรมารมณ์ ๑ นี้เรียกว่าส่วนสอง ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า เราบอกเลิกส่วนสองนั้นเสียแล้ว จักบัญญัติส่วนสองเป็นอย่างอื่น วาจาของบุคคลนั้นเป็นเรื่องของเทวดา ฯ ก็บุคคลนั้นถูกเขาถามเข้าแล้วก็อธิบายไม่ได้ และถึงความอึดอัดยิ่งขึ้น ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุไรเพราะข้อนั้นไม่ใช่วิสัย ฯ จบสูตรที่ ๙

“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมคู่กันแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ก็อะไรเล่าชื่อว่าธรรมคู่กัน คือ (๑) จักขุกับรูป (๒) โสตะกับสัททะ (๓) ฆานะกับคันธะ (๔) ชิวหากับรสะ(๕) กายกับโผฏฐัพพะ (๖) มโนกับธรรมารมณ์ นี้เรียกว่าธรรมคู่กัน ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าจักบอกเลิกธรรมคู่กันนั้นแล้วบัญญัติธรรมคู่กันอย่างอื่นแทน’ คำพูดของผู้นั้นคงเป็นเพียงคำพูดเท่านั้นครั้นถูกถามเข้าก็คงตอบไม่ได้ และพึงถึงความลำบากอย่างยิ่ง ข้อนั้นเพราะเหตุไรเพราะเขาถูกถามในสิ่งอันมิใช่วิสัย” ปฐมทวยสูตรที่ ๙ จบ

ปฐมทวยสูตรที่ ๙ คำว่า ทฺวยํ แปลว่า ส่วนสอง.

จบอรรถกถาปฐมทวยสูตรที่ ๙ -----------------------------------------------------