๘. ปิตุสูตร

สาวตฺถิยํ วิหรติ ... ทารุโณ ภิกฺขเว ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ฯ

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถ-*บิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาค ... ได้ตรัสว่าดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภสักการะและชื่อเสียง ทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายแก่การบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ ซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งไปกว่า ฯ

อิธาหํ ภิกฺขเว เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ น วายมายสฺมา ปิตุปิ เหตุ [วิตฺถาเรตพฺพํ] ภาตุปิ เหตุ ... ภคินิยาปิ เหตุ ... ปุตฺตสฺสปิ เหตุ ... ธีตุยาปิ เหตุ ... ปชาปติยาปิ เหตุ สมฺปชานมุสา ภาเสยฺยาติ ตเมนํ ปสฺสามิ อปเรน สมเยน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตํ ปริยาทินฺนจิตฺตํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺตํ ฯ เอวํ ทารุโณ โข ภิกฺขเว ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ฯ ตสฺมาติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ ฯ เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ เตรสมํ ฯ จตุตฺถวคฺโค จตุตฺโถ ฯ ตสฺส อุทฺทานํ ภินฺทิ มูลํ ทฺวิธมฺโม จ ปกฺกนฺตํ รถมาตริ ปิตา จ ภาตา ภคินี ปุตฺโต ธีตา ปชาปตีติ ฯ ลาภสกฺการสํยุตฺตํ ปญฺจมํ สมตฺตํ ฯ --------

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เรากำหนดใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้บุคคลบางคนในโลกนี้ อย่างนี้ว่า แม้เพราะเหตุบิดา ... ฯ จบสูตรที่ ๘ ๙. ภาตุสูตร ... เรากำหนดใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้บุคคลบางคนในโลกนี้ อย่างนี้ว่าแม้เพราะเหตุพี่ชายน้องชาย ... ฯ จบสูตรที่ ๙ ๑๐. ภคินิสูตร ... เรากำหนดใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้บุคคลบางคนในโลกนี้ อย่างนี้ว่าแม้เพราะเหตุพี่สาวน้องสาว ... ฯ จบสูตรที่ ๑๐ ๑๑. ปุตตสูตร ... เรากำหนดใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้บุคคลบางคนในโลกนี้ อย่างนี้ว่าแม้เพราะเหตุแห่งบุตร ... ฯ จบสูตรที่ ๑๑ ๑๒. ธีตุสูตร ... เรากำหนดใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้บุคคลบางคนในโลกนี้ อย่างนี้ว่าแม้เพราะเหตุแห่งธิดา ... ฯ จบสูตรที่ ๑๒ ๑๓. ปชาปติสูตร ... เรากำหนดใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้บุคคลบางคนในโลกนี้ อย่างนี้ว่าแม้เพราะเหตุแห่งภรรยา ท่านผู้นี้ก็ไม่จงใจพูดมุสา แต่สมัยต่อมา เราเห็นเขาถูกลาภสักการะและชื่อเสียงครอบงำย่ำยีจิตแล้ว ก็กล่าวมุสาทั้งที่รู้ได้ ดูกรภิกษุ-*ทั้งหลาย ลาภสักการะและชื่อเสียง ทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายแก่การบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ ซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งไปกว่าอย่างนี้ เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราทั้งหลายจักละลาภสักการะและชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้วเสีย และลาภสักการะและชื่อเสียงที่บังเกิดขึ้นแล้ว จักย่ำยีจิตของเราทั้งหลายตั้งอยู่ไม่ได้ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ ฯ จบสูตรที่ ๑๓ จบจตุตถวรรคที่ ๔ -----------------------------------------------------รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. ภินทิสูตร ๒. มูลสูตร ๓. ธรรมสูตรที่ ๑ ๔. ธรรมสูตรที่ ๒ ๕. ปักกันตสูตร ๖. รถสูตร ๗. มาตุสูตร ๘. ปิตุสูตร ๙. ภาตุสูตร ๑๐. ภคินิสูตร ๑๑. ปุตตสูตร ๑๒. ธีตุสูตร ๑๓. ปชาปติสูตร จบลาภสักการสังยุตต์ที่ ๕ -----------------------------------------------------

พึงทราบวินิจฉัยในมาตุสูตรที่ ๗ ดังต่อไปนี้.

บทว่า มาตุปิ เหตุ ความว่า เขาถูกพวกโจรถามในดงอย่างนี้ว่า ถ้าท่านพูดเท็จ เราจักปล่อยมารดาของท่าน ถ้าไม่พูดเท็จ เราจักไม่ปล่อยดังนี้ ไม่พึงพูดเท็จทั้งที่รู้อยู่ เพราะเหตุแม้แห่งมารดา เพราะมารดานั้นอยู่ในเงื้อมมือของโจร.

แม้ในบทอื่นแต่นี้ ก็มีนัยเหมือนกันแล.

จบอรรถกถามาตุสูตรที่ ๗ เป็นต้น จบอรรถกถาลาภสักการะสังยุตที่ ๕ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ภินทิสูตร

๒. มูลสูตร

๓. ธรรมสูตรที่ ๑

๔. ธรรมสูตรที่ ๒

๕. ปักกันตสูตร

๖. รถสูตร

๗. มาตุสูตร

๘. ปิตุสูตร ๙. ภาตุสูตร ๑๐. ภคินิสูตร ๑๑. ปุตตสูตร ๑๒. ธีตุสูตร ๑๓. ปชาปติสูตร -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา สังยุตตนิกาย นิทานวรรค ลาภสักการสังยุตต์ จตุตถวรรคที่ ๔ รถสูตร