Tissasutta
Venerable Tissa, the Blessed One’s paternal cousin, tells the monks that he is dissatisfied as a monk. When the Buddha hears of this, he calls Tissa to him, and questions him on the aggregates. As Tissa showed his understanding of each question, the Buddha praised him, lifting his spirits.
ฉบับหลวงติสสสูตร · ว่าด้วยปัจจัยให้เกิดและไม่ให้เกิดโสกะ
ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง
พระนครสาวัตถี ฯลฯ ก็สมัยนั้น ท่านพระติสสะซึ่งเป็นโอรสของพระปิตุจฉาของพระผู้มีพระภาคบอกแก่ภิกษุหลายรูปอย่างนี้ว่า ดูกรอาวุโสทั้งหลาย กายของข้าพเจ้าเป็นดุจภาระอันหนักโดยแท้ แม้ทิศทั้งหลายไม่ปรากฏแก่ข้าพเจ้า แม้ธรรมทั้งหลายไม่แจ่มแจ้งแก่ข้าพเจ้า ถีนมิทธะย่อมครอบงำจิตของข้าพเจ้าอยู่ ข้าพเจ้าไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และความสงสัยในธรรมทั้งหลายย่อมเกิดมีแก่ข้าพเจ้า.
ครั้งนั้นแล ภิกษุหลายรูปพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง. ครั้นแล้วจึงกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านติสสะผู้เป็นโอรสของปิตุจฉาของพระผู้มีพระภาค บอกแก่ภิกษุหลายรูปว่า อาวุโสทั้งหลาย กายของข้าพเจ้าเป็นดุจภาระอันหนักโดยแท้ แม้ทิศทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏแก่ข้าพเจ้า แม้ธรรมทั้งหลายก็ไม่แจ่มแจ้งแก่ข้าพเจ้า ถีนมิทธะย่อมครอบงำจิตของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และความสงสัยในธรรมทั้งหลายย่อมเกิดมีแก่ข้าพเจ้า. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาแล้ว รับสั่งว่า ดูกรภิกษุ เธอจงไปเรียกติสสภิกษุตามคำของเราว่า ท่านติสสะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน ภิกษุนั้นรับพระดำรัสแล้ว เข้าไปหาท่านติสสะถึงที่อยู่แล้ว บอกแก่ท่านติสสะอย่างนี้ว่า ท่านติสสะพระศาสดารับสั่งให้หาท่าน. ท่านพระติสสะรับคำภิกษุนั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง. ครั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระติสสะว่า ดูกรติสสะ ทราบว่าเธอได้บอกแก่ภิกษุหลายรูปว่า ดูกรอาวุโสทั้งหลาย กายของข้าพเจ้าเป็นดุจภาระอันหนักโดยแท้ ฯลฯ และความสงสัยในธรรมทั้งหลายย่อมเกิดมีแก่ข้าพเจ้า จริงหรือ? ท่านพระติสสะกราบทูลว่า จริง อย่างนั้นพระเจ้าข้า.
พ. ดูกรติสสะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส ย่อมบังเกิดแก่บุคคลผู้ไม่ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรักใคร่ ความกระหาย ความเร่าร้อน ความทะเยอทะยานในรูป เพราะความที่รูปนั้นแปรปรวนเป็นอย่างอื่นไป ใช่ไหม?
ต. ใช่ พระเจ้าข้า.
พ. ดีละๆ ติสสะ ก็ข้อนี้ย่อมเป็นอย่างนี้ สำหรับบุคคลผู้ไม่ปราศจากความกำหนัดในรูป. ดูกรติสสะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัสและอุปายาส ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรักใคร่ ความกระหาย ความเร่าร้อน ความทะเยอทะยาน ในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร ในวิญญาณ เพราะวิญญาณนั้นแปรปรวนเป็นอย่างอื่นไป ใช่ไหม?
ต. ใช่ พระเจ้าข้า.
พ. ดีละๆ ติสสะ ก็ข้อนี้ย่อมเป็นอย่างนี้ สำหรับบุคคลผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัดในวิญญาณ.
พ. ดูกรติสสะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัสและอุปายาส ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรักใคร่ ความกระหาย ความเร่าร้อน ความทะเยอทะยานในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เพราะความที่วิญญาณแปรปรวนเป็นอย่างอื่นไป ใช่ไหม?
ต. ไม่ใช่อย่างนั้น พระเจ้าข้า.
พ. ดีละๆ ติสสะ ก็ข้อนี้ย่อมเป็นอย่างนี้ สำหรับบุคคลผู้ปราศจากความกำหนัดในวิญญาณ. ดูกรติสสะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง?
ต. ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า ฯลฯ
พ. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เที่ยงหรือไม่เที่ยง?
ต. ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า ฯลฯ
พ. เพราะเหตุนั้นแล ติสสะ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ฯลฯ กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก.
พ. ดูกรติสสะ เปรียบเหมือนมีบุรุษ ๒ คน คนหนึ่งไม่ฉลาดในหนทาง คนหนึ่งฉลาดในหนทาง บุรุษคนที่ไม่ฉลาดในหนทางนั้น จึงถามทางบุรุษผู้ฉลาดในหนทาง บุรุษผู้ฉลาดในหนทางนั้นพึงบอกอย่างนี้ว่า ดูกรบุรุษผู้เจริญ ท่านจงไปตามทางนี้แหละสักครู่หนึ่งแล้ว จักพบทาง ๒ แพร่ง ในทาง ๒ แพร่งนั้น ท่านจงละทางซ้ายเสีย ถือเอาทางขวาไปตามทางนั้นสักครู่หนึ่งแล้ว จักพบราวป่าอันทึบ ท่านจงไปตามนั้นสักพักหนึ่งแล้ว จักพบที่กลุ่มใหญ่มีเปือกตม จงไปตามทางนั้นสักครู่หนึ่งแล้ว จักพบหนองบึง จงไปตามทางนั้นสักครู่หนึ่งแล้ว จักพบภูมิภาคอันราบรื่น. ดูกรติสสะ เรากระทำอุปมานี้แล เพื่อให้เข้าใจเนื้อความในข้อนี้ มีอธิบายอย่างนี้. คำว่าบุรุษผู้ไม่ฉลาดในหนทางนี้แล เป็นชื่อแห่งปุถุชน. คำว่าบุรุษผู้ฉลาดในหนทางนี้แล เป็นชื่อแห่งตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า. คำว่าทาง ๒ แพร่งนี้แล เป็นชื่อแห่งวิจิกิจฉา. คำว่าทางซ้ายนี้แล เป็นชื่อแห่งมรรคผิดอันประกอบด้วยองค์ ๘ คือ มิจฉาทิฏฐิ ฯลฯ มิจฉาสมาธิ. คำว่าทางขวานี้แล เป็นชื่อแห่งอริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ. คำว่าราวป่าอันทึบนี้แล เป็นชื่อแห่งอวิชชา. คำว่าที่ลุ่มใหญ่มีเปือกตมนี้แล เป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย. คำว่าหนองบึงนี้แล เป็นชื่อแห่งความโกรธและความคับแค้น. คำว่าภูมิภาคอันราบรื่นนี้แล เป็นชื่อแห่งนิพพาน. เธอจงยินดีเถิด ติสสะ เธอจงยินดีเถิด ติสสะ ตามโอวาทของเรา ตามความอนุเคราะห์ของเรา ตามคำพร่ำสอนของเรา พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระติสสะปลื้มใจ ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคฉะนี้แล.
จบ สูตรที่ ๒.
- 0.1
Saṁyutta Nikāya 22.84
Linked Discourses 22.84
- 0.2
9. Theravagga
9. Senior Mendicants
Tissasutta
With Tissa
- 1.1
Sāvatthinidānaṁ.
At Sāvatthī.
- 1.2
Tena kho pana samayena āyasmā tisso bhagavato pitucchāputto sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamāroceti:
Now at that time Venerable Tissa—the Buddha’s cousin on his father’s side—informed several mendicants:
- 1.3
“api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo; disāpi me na pakkhāyanti; dhammāpi maṁ na paṭibhanti; thinamiddhañca me cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati; anabhirato ca brahmacariyaṁ carāmi; hoti ca me dhammesu vicikicchā”ti.
“Reverends, my body feels like it’s drugged. I’m disorientated, the teachings don’t spring to mind, and dullness and drowsiness fill my mind. I lead the spiritual life dissatisfied, and have doubts about the teachings.”
- 2.1
Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
Then several mendicants went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened.
- 2.2
“āyasmā, bhante, tisso bhagavato pitucchāputto sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamāroceti:
- 2.3
‘api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo; disāpi me na pakkhāyanti; dhammāpi maṁ na paṭibhanti; thinamiddhañca me cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati; anabhirato ca brahmacariyaṁ carāmi; hoti ca me dhammesu vicikicchā’”ti.
- 3.1
Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi:
So the Buddha addressed one of the monks,
- 3.2
“ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena tissaṁ bhikkhuṁ āmantehī”ti.
“Please, monk, in my name tell the mendicant Tissa that the Teacher summons him.”
- 3.3
“Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā tisso tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ tissaṁ etadavoca:
“Yes, sir,” that monk replied. He went to Tissa and said to him,
- 3.4
“satthā taṁ, āvuso tissa, āmantetī”ti.
“Reverend Tissa, the Teacher summons you.”
- 3.5
“Evamāvuso”ti kho āyasmā tisso tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ tissaṁ bhagavā etadavoca:
“Yes, reverend,” Tissa replied. He went to the Buddha, bowed, and sat down to one side. The Buddha said to him:
- 3.6
“saccaṁ kira tvaṁ, tissa, sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamārocesi:
“Is it really true, Tissa, that you informed several mendicants that
- 3.7
‘api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo …pe… hoti ca me dhammesu vicikicchā’”ti?
your body feels like it’s drugged … and you have doubts about the teachings?”
- 3.8
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.”
- 3.9
“Taṁ kiṁ maññasi, tissa,
“What do you think, Tissa?
- 3.10
rūpe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa, tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
If you’re not rid of greed, desire, fondness, thirst, passion, and craving for form, when that form decays and perishes, will it give rise to sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress?”
- 3.11
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.”
- 4.1
“Sādhu sādhu, tissa.
“Good, good, Tissa!
- 4.2
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
That’s how it is, Tissa,
- 4.3
Yathā taṁ rūpe avigatarāgassa …
when you’re not rid of greed for form.
- 4.4
vedanāya …
If you’re not rid of greed for feeling …
- 4.5
saññāya …
perception …
- 4.6
saṅkhāresu avigatarāgassa …pe…
choices …
- 4.7
tesaṁ saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
- 4.8
“Evaṁ, bhante”.
- 5.1
“Sādhu sādhu, tissa.
- 5.2
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
- 5.3
Yathā taṁ saṅkhāresu anigatarāgassa, viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa, tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
consciousness, when that consciousness decays and perishes, will it give rise to sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress?”
- 5.4
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.”
- 6.1
“Sādhu sādhu, tissa.
“Good, good, Tissa!
- 6.2
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
That’s how it is, Tissa,
- 6.3
Yathā taṁ viññāṇe avigatarāgassa.
when you’re not rid of greed for consciousness.
- 6.4
Taṁ kiṁ maññasi, tissa,
What do you think, Tissa?
- 6.5
rūpe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa, tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
If you are rid of greed, desire, fondness, thirst, passion, and craving for form, when that form decays and perishes, will it give rise to sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress?”
- 6.6
“No hetaṁ, bhante”.
“No, sir.”
- 7.1
“Sādhu sādhu, tissa.
“Good, good, Tissa!
- 7.2
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
That’s how it is, Tissa,
- 7.3
Yathā taṁ rūpe vigatarāgassa …
when you are rid of greed for form …
- 7.4
vedanāya …
feeling …
- 7.5
saññāya …
perception …
- 7.6
saṅkhāresu vigatarāgassa …
choices …
- 7.7
viññāṇe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
- 7.8
“No hetaṁ, bhante”.
- 8.1
“Sādhu sādhu, tissa.
- 8.2
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
- 8.3
Yathā taṁ viññāṇe vigatarāgassa.
consciousness.
- 8.4
Taṁ kiṁ maññasi, tissa,
What do you think, Tissa?
- 8.5
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
Is form permanent or impermanent?”
- 8.6
“Aniccaṁ, bhante”.
“Impermanent, sir.”
- 8.7
“Vedanā …
“Is feeling …
- 8.8
saññā …
perception …
- 8.9
saṅkhārā …
choices …
- 8.10
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
consciousness permanent or impermanent?”
- 8.11
“Aniccaṁ, bhante”.
“Impermanent, sir.”
- 8.12
“Tasmātiha …pe…
“So you should truly see …
- 8.13
evaṁ passaṁ …pe…
Seeing this …
- 8.14
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.
They understand: ‘… there is nothing further for this place.’
- 9.1
Seyyathāpi, tissa, dve purisā—
Suppose, Tissa, there were two individuals.
- 9.2
eko puriso amaggakusalo, eko puriso maggakusalo.
One was not skilled in the path, the other was.
- 9.3
Tamenaṁ so amaggakusalo puriso amuṁ maggakusalaṁ purisaṁ maggaṁ puccheyya.
The one not skilled in the path would question the one skilled in the path,
- 9.4
So evaṁ vadeyya:
who would reply:
- 9.5
‘ehi, bho purisa, ayaṁ maggo.
‘Come, my man, this is the path.
- 9.6
Tena muhuttaṁ gaccha.
Go down it an hour,
- 9.7
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi dvedhāpathaṁ, tattha vāmaṁ muñcitvā dakkhiṇaṁ gaṇhāhi.
and you’ll see a fork in the road. Ignore the left, and take the right-hand path.
- 9.8
Tena muhuttaṁ gaccha.
Go an hour more,
- 9.9
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi tibbaṁ vanasaṇḍaṁ.
and you’ll see a dense forest grove.
- 9.10
Tena muhuttaṁ gaccha.
Go an hour more,
- 9.11
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi mahantaṁ ninnaṁ pallalaṁ.
and you’ll see an expanse of low-lying marshes.
- 9.12
Tena muhuttaṁ gaccha.
Go an hour more,
- 9.13
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi sobbhaṁ papātaṁ.
and you’ll see a large, steep cliff.
- 9.14
Tena muhuttaṁ gaccha.
Go an hour more,
- 9.15
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi samaṁ bhūmibhāgaṁ ramaṇīyan’ti.
and you’ll see level, cleared parkland.’
- 10.1
Upamā kho myāyaṁ, tissa, katā atthassa viññāpanāya.
I’ve made up this simile to make a point.
- 10.2
Ayaṁ cevettha attho:
And this is what it means.
- 10.3
‘puriso amaggakusalo’ti kho, tissa, puthujjanassetaṁ adhivacanaṁ.
‘A person who is not skilled in the path’ is a term for an ordinary unlearned person.
- 10.4
‘Puriso maggakusalo’ti kho, tissa, tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.
‘A person who is skilled in the path’ is a term for the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha.
- 10.5
‘Dvedhāpatho’ti kho, tissa, vicikicchāyetaṁ adhivacanaṁ.
‘A fork in the road’ is a term for doubt.
- 10.6
‘Vāmo maggo’ti kho, tissa, aṭṭhaṅgikassetaṁ micchāmaggassa adhivacanaṁ, seyyathidaṁ—
‘The left-hand path’ is a term for the wrong eightfold path, that is,
- 10.7
micchādiṭṭhiyā …pe… micchāsamādhissa.
wrong view … wrong immersion.
- 10.8
‘Dakkhiṇo maggo’ti kho, tissa, ariyassetaṁ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ, seyyathidaṁ—
‘The right-hand path’ is a term for the noble eightfold path, that is,
- 10.9
sammādiṭṭhiyā …pe… sammāsamādhissa.
right view … right immersion.
- 10.10
‘Tibbo vanasaṇḍo’ti kho, tissa, avijjāyetaṁ adhivacanaṁ.
‘A dense forest grove’ is a term for ignorance.
- 10.11
‘Mahantaṁ ninnaṁ pallalan’ti kho, tissa, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.
‘An expanse of low-lying marshes’ is a term for sensual pleasures.
- 10.12
‘Sobbho papāto’ti kho, tissa, kodhūpāyāsassetaṁ adhivacanaṁ.
‘A large, steep cliff’ is a term for anger and distress.
- 10.13
‘Samo bhūmibhāgo ramaṇīyo’ti kho, tissa, nibbānassetaṁ adhivacanaṁ.
‘Level, cleared parkland’ is a term for extinguishment.
- 10.14
Abhirama, tissa, abhirama, tissa.
Rejoice, Tissa, rejoice!
- 10.15
Ahamovādena ahamanuggahena ahamanusāsaniyā”ti.
I am here with advice, with support, with instruction.”
- 11.1
Idamavoca bhagavā.
That is what the Buddha said.
- 11.2
Attamano āyasmā tisso bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
Satisfied, Venerable Tissa approved what the Buddha said.
- 11.3
Dutiyaṁ.
- แหล่งที่มา
- SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 ·
sn22.84 - ฉบับที่ใช้
- Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
- English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
- พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
- การเทียบฉบับ
- มุมมองแต่ละฉบับระบบวางตัวบทของแต่ละฉบับไว้ให้เทียบเท่านั้น ไม่สรุปว่าฉบับใดตรงหรือต่างจากฉบับใด และไม่ตัดสินว่าฉบับใดถูกกว่า — การเทียบเชิงความหมายต้องมาจากผู้รู้ที่ระบุตัวตนได้
- สิทธิ์การใช้งาน
- สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ