๓๑. คันถวิปปยุตตคันถนิยทุกะ ๑. กุสลติกะ

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะแต่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะแต่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะแต่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะแต่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะแต่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะแต่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะแต่เป็นอารมณ์ของคันถะและที่วิปปยุตจากคันถะไม่เป็นอารมณ์ของคันถะซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ) (พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)

เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ สมนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ สหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ อัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ นิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาระ อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ กัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ มัคคปัจจัย มี ๔ วาระ สัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ) อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)

คนฺถวิปฺปยุตฺตํ คนฺถนิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺโต คนฺถนิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ คนฺถวิปฺปยุตฺตํ อคนฺถนิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺโต อคนฺถนิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม อาศัยกุศลธรรม ที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ สหชาตวาโรปิ ฯเปฯ ปญฺหาวาโรปิ สพฺพตฺถ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒สหชาตวารก็ดี ฯลฯ ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกวารปฏิจจวาร

คนฺถวิปฺปยุตฺตํ คนฺถนิยํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺโต คนฺถนิโย อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม อาศัยอกุศล- *ธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัยปฏิจจวาร

คนฺถวิปฺปยุตฺตํ คนฺถนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺโต คนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ คนฺถวิปฺปยุตฺตํ อคนฺถนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺโต อคนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ คนฺถวิปฺปยุตฺตํ คนฺถนิยํ อพฺยากตญฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺตํ อคนฺถนิยํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺโต อคนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรม ที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม อาศัย อัพยากตธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรม ที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัพยากตธรรม ที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่-*เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิย-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ เทฺว วิปาเก ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ สหชาตวาโรปิ ฯเปฯ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในวิปากปัจจัย มี " ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕สหชาตวารก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวารปัญหาวาร

คนฺถวิปฺปยุตฺโต คนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม คนฺถวิปฺปยุตฺตสฺส คนฺถนิยสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ คนฺถวิปฺปยุตฺโต อคนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม คนฺถวิปฺปยุตฺตสฺส อคนฺถนิยสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

อัพยากตธรรม ที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม เป็นปัจจัย แก่อัพยากตธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตคันถนิยธรรม โดยเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิยธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากต-*ธรรม ที่เป็นคันถวิปปยุตตอคันถนิยธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุยา จตฺตาริ อารมฺมเณ ตีณิ อธิปติยา จตฺตาริ อวิคเต สตฺต ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอวิคตปัจจัย มี " ๗

นเหตุยา สตฺต นอารมฺมเณ สตฺต ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๗

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ จตฺตาริ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ คนฺถวิปฺปยุตฺตคนฺถนิยทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ คนฺถโคจฺฉกทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ โอฆโคจฺฉกมฺปิ โยคโคจฺฉกมฺปิ อาสวโคจฺฉกทุกกุสลตฺติกสทิสํ ฯ ---------

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดีแห่งปัญหาวารในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นคันถวิปปยุตตคันถนิยทุกกุสลัตติกะ จบ คันถโคจฉกทุกกุสลัตติกะ จบ โอฆโคจฉกะก็ดี โยคโคจฉกะก็ดี เหมือนอาสวโคจฉกทุกกุสลัตติกะ