๔. ปริญเญยยสูตร

สาวตฺถี ฯ ปริญฺเญยฺเย จ ภิกฺขเว ธมฺเม เทสิสฺสามิ ปริญฺญญฺจ ปริญฺญาตาวิญฺจ ปุคฺคลํ ตํ สุณาถ ฯ

พระนครสาวัตถี. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมที่ควรกำหนดรู้ ความ กำหนดรู้ และบุคคลผู้กำหนดรู้แล้ว แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง.

กตเม จ ภิกฺขเว ปริญฺเญยฺยา ธมฺมา ฯ รูปํ ภิกฺขเว ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม เวทนา สญฺญา ฯเปฯ สงฺขารา ฯ วิญฺญาณํ ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม ฯ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว ปริญฺเญยฺยา ธมฺมา ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่ควรกำหนดรู้เป็นไฉน? คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ธรรมที่ควรกำหนดรู้.

กตมา จ ภิกฺขเว ปริญฺญา ฯ ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปริญฺญา ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความกำหนดรู้เป็นไฉน? ความสิ้นไปแห่งราคะ ความสิ้น ไปแห่งโทสะ ความสิ้นไปแห่งโมหะ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความกำหนดรู้.

กตโม จ ภิกฺขเว ปริญฺญาตาวี ปุคฺคโล ฯ อรหาติสฺส วจนียํ ฯ โย อยํ อายสฺมา เอวํนาโม เอวํโคตฺโต ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปริญฺญาตาวี ปุคฺคโลติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้กำหนดรู้แล้วเป็นไฉน? บุคคลผู้กำหนดรู้แล้วควรจะกล่าวว่าพระอรหันต์ กล่าวคือ ท่านผู้มีชื่ออย่างนี้ มีโคตรอย่างนี้. ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้กำหนดรู้แล้ว. จบ สูตรที่ ๔.

พึงทราบวินิจฉัยในปริญเญยยสูตรที่ ๔ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ปริญฺเญยฺเย ได้แก่ ธรรมทั้งหลายที่พึงกำหนดรู้ คือพึงก้าวล่วง.

บทว่า ปริญฺญํ ได้แก่ กำหนดรู้ด้วยการก้าวล่วง.

บทว่า ปริญฺญาตาวึ ได้แก่ บุคคลผู้กำหนดรู้แจ้งก้าวล่วงอยู่ด้วยปริญญานั้น.

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงถึงพระนิพพาน ด้วยบทว่า ราคกฺขโย เป็นต้น.

จบอรรถกถาปริญเญยยสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------