Bhūtasutta
The Buddha asks Sāriputta to explain a verse from “The Questions of Ajita” in the Parāyana (Snp 5.2). At first, Sāriputta hesitates, but proceeds when the Buddha indicates he is looking for an answer in terms of conditionality.
ฉบับหลวงภูตมิทสูตร
ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี … ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระสารีบุตรมาว่า ดูกรสารีบุตร อชิตมาณพได้กล่าวปัญหานี้ไว้ในอชิตปัญหาในปรายนวรรคว่า ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ บุคคลที่ได้ตรัสรู้ธรรมแล้วและบุคคลที่ยังเป็นเสขบุคคลอยู่ เหล่าใดมีอยู่มากในศาสนานี้ พระองค์ผู้มีปัญญาอันข้าพเจ้าถามแล้ว ขอได้โปรดตรัสบอกความประพฤติของบุคคลทั้งสองพวกนั้นแก่ข้าพเจ้า ดังนี้ ฯ ดูกรสารีบุตร เธอจะพึงเห็นเนื้อความของคาถาที่กล่าวโดยย่อนี้ โดยพิสดารได้อย่างไร ฯ
ข้อ ๙๙เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้นิ่งอยู่พระผู้มีพระภาคจึงตรัสกะท่านพระสารีบุตรเป็นครั้งที่สอง ฯลฯ แม้ในครั้งที่สองท่านพระสารีบุตรก็ได้นิ่งอยู่ แม้ในครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคก็ตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า ดูกรสารีบุตร อชิตมาณพได้กล่าวปัญหานี้ไว้ในอชิตปัญหาในปรายนวรรคว่า ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ บุคคลที่ได้ตรัสรู้ธรรมแล้วและบุคคลที่ยังเป็นเสขบุคคลอยู่ เหล่าใดมีอยู่มากในศาสนานี้ พระองค์ผู้มีปัญญาอันข้าพเจ้าถามแล้ว ขอได้โปรดตรัสบอกความประพฤติของบุคคลทั้งสองพวกนั้นแก่ข้าพเจ้า ดังนี้ ฯ ดูกรสารีบุตร เธอจะพึงเห็นเนื้อความของคำที่กล่าวโดยย่อนี้ โดยพิสดารได้อย่างไร เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรก็ยังนิ่งอยู่ แม้ในครั้งที่สาม ฯ
ข้อ ๑๐๐พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ดูกรสารีบุตร เธอเห็นไหมว่า นี้คือ ขันธปัญจก ที่เกิดแล้ว ฯ
เล่ม ๑๖ · หน้า ๔๕ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า พระพุทธเจ้าข้า บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า นี้คือขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมปฏิบัติเพื่อความหน่าย เพื่อคลายความกำหนัด เพื่อความดับแห่งขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ขันธปัญจกนี้เกิดเพราะอาหารนั้น ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมปฏิบัติเพื่อความหน่าย เพื่อคลายความกำหนัด เพื่อความดับแห่งขันธปัญจกที่เกิดเพราะอาหาร ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า สิ่งใดเกิดแล้วสิ่งนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะอาหารนั้นดับไป ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้วย่อมปฏิบัติเพื่อความหน่าย เพื่อคลายความกำหนัด เพื่อความดับแห่งขันธปัญจกซึ่งมีความดับเป็นธรรมดา พระพุทธเจ้าข้า บุคคลย่อมเป็นเสขะได้ด้วยการปฏิบัติอย่างนี้ ฯ
ข้อ ๑๐๑พระพุทธเจ้าข้า บุคคลได้ชื่อว่าตรัสรู้ธรรมเป็นไฉน บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า นี้คือขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมหลุดพ้นเพราะความหน่าย เพราะคลายความกำหนัด เพราะความดับ เพราะไม่ถือมั่นซึ่งขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ขันธปัญจกนี้เกิดเพราะอาหารนั้น ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้วย่อมหลุดพ้นเพราะความหน่าย เพราะคลายความกำหนัด เพราะความดับ เพราะไม่ถือมั่นซึ่งขันธปัญจกที่เกิดเพราะอาหารนั้น ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า สิ่งใดเกิดแล้ว สิ่งนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะอาหารนั้นดับไป ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมหลุดพ้นเพราะความหน่าย เพราะคลายความกำหนัด เพราะความดับ เพราะไม่ถือมั่นซึ่งขันธปัญจกซึ่งมีความดับเป็นธรรมดา บุคคลชื่อว่าได้ตรัสรู้ธรรมแล้วด้วยอาการอย่างนี้แล คำที่อชิตมาณพ กล่าวไว้ในอชิตปัญหาในปรายนวรรคว่า ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ บุคคลที่ได้ตรัสรู้ธรรมแล้วและบุคคลที่ยังเป็นเสขบุคคลอยู่ เหล่าใดมีอยู่มากในศาสนานี้ พระองค์ผู้มีปัญญาอันข้าพเจ้าถามแล้ว ขอได้โปรดตรัสบอกความประพฤติของบุคคลทั้งสองพวกนั้นแก่ข้าพเจ้า ดังนี้ ฯ พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์ทราบเนื้อความของคำที่กล่าวไว้โดยย่อนี้ โดยพิสดารอย่าง นี้แล ฯ
ข้อ ๑๐๒พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ถูกละๆ สารีบุตร บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า นี้คือขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมปฏิบัติเพื่อความกำหนัด เพื่อความดับแห่งขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ขันธปัญจกนี้เกิดเพราะอาหารนั้น ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมปฏิบัติเพื่อความหน่าย เพื่อคลายความกำหนัด เพื่อความดับแห่งขันธปัญจกที่เกิดเพราะอาหาร ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า สิ่งใดเกิดแล้ว สิ่งนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้น ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมปฏิบัติเพื่อความหน่าย เพื่อคลายความกำหนัด เพื่อความดับแห่งขันธปัญจกที่มีความดับเป็นธรรมดา ดูกรสารีบุตร บุคคลชื่อว่าเป็นเสขะได้ด้วยการปฏิบัติอย่างนี้แล ฯ
ข้อ ๑๐๓ดูกรสารีบุตร ก็บุคคลชื่อว่าได้ตรัสรู้ธรรมแล้วเป็นไฉน ดูกรสารีบุตร บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า นี้คือขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมหลุดพ้นเพราะความหน่าย เพราะคลายความกำหนัด เพราะความดับ เพราะไม่ถือมั่นซึ่งขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ขันธปัญจกนี้เกิดเพราะอาหารนั้น ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมหลุดพ้นเพราะความหน่าย เพราะคลายความกำหนัด เพราะความดับ เพราะความไม่ถือมั่นซึ่งขันธปัญจกที่เกิดแล้วเพราะอาหาร ย่อมเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า สิ่งใดเกิดแล้วสิ่งนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้น ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้ว ย่อมหลุดพ้นเพราะความหน่าย เพราะคลายความกำหนัด เพราะความดับ เพราะไม่ถือมั่นซึ่งขันธปัญจกที่มีความดับเป็นธรรมดา ดูกรสารีบุตร บุคคลได้ชื่อว่าตรัสรู้ธรรมแล้วด้วยอาการอย่างนี้แล คำที่อชิตมาณพกล่าวไว้ในอชิตปัญหาในปรายนวรรคว่า ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ บุคคลที่ได้ตรัสรู้ธรรมแล้วและบุคคลที่ยังเป็นเสขะบุคคลอยู่ เหล่าใดมีอยู่มากในศาสนานี้ พระองค์ผู้มีปัญญาอันข้าพเจ้าถามแล้ว ขอได้โปรดตรัสบอกความประพฤติของบุคคลทั้งสองพวกนั้นแก่ข้าพเจ้า ดังนี้ ฯ ดูกรสารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความของคำที่กล่าวโดยย่อนี้ โดยพิสดารได้อย่างนี้แล ฯ
จบสูตรที่ ๑
- 0.1
Saṁyutta Nikāya 12.31
Linked Discourses 12.31
- 0.2
4. Kaḷārakhattiyavagga
4. Kaḷāra the Aristocrat
Bhūtasutta
What Has Come to Be
- 1.1
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati.
At one time the Buddha was staying near Sāvatthī.
- 1.2
Tatra kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
Then the Buddha said to Venerable Sāriputta,
- 1.3
“vuttamidaṁ, sāriputta, pārāyane ajitapañhe:
“Sāriputta, this was said in ‘The Way to the Far Shore’, in ‘The Questions of Ajita’:
- 2.1
‘Ye ca saṅkhātadhammāse,
‘There are those who have appraised the teaching,
- 2.2
ye ca sekkhā puthū idha;
and many kinds of trainees here.
- 2.3
Tesaṁ me nipako iriyaṁ,
Now you, being alert, are asked
- 2.4
puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
to tell me their behavior, good fellow.’
- 3.1
Imassa nu kho, sāriputta, saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
How should we see the detailed meaning of this brief statement?”
- 3.2
Evaṁ vutte, āyasmā sāriputto tuṇhī ahosi.
When he said this, Sāriputta kept silent.
- 4.1
Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi …pe…
For a second time …
- 4.2
dutiyampi kho āyasmā sāriputto tuṇhī ahosi.
- 4.3
Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
For a third time …
- 4.4
“vuttamidaṁ, sāriputta, pārāyane ajitapañhe:
- 5.1
‘Ye ca saṅkhātadhammāse,
- 5.2
ye ca sekkhā puthū idha;
- 5.3
Tesaṁ me nipako iriyaṁ,
- 5.4
puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
- 6.1
Imassa nu kho, sāriputta, saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
- 6.2
Tatiyampi kho āyasmā sāriputto tuṇhī ahosi.
Sāriputta kept silent.
- 7.1
“Bhūtamidanti, sāriputta, passasī”ti?
“Sāriputta, do you see that this has come to be?”
- 7.2
“Bhūtamidanti, bhante, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
“Sir, one truly sees with right wisdom that this has come to be.
- 7.3
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
Seeing this, one is practicing for disillusionment, dispassion, and cessation regarding what has come to be.
- 7.4
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
One truly sees with right wisdom that it came to be with that as fuel.
- 7.5
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
Seeing this, one is practicing for disillusionment, dispassion, and cessation regarding the fuel for its origination.
- 7.6
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
One truly sees with right wisdom that when that fuel ceases, what has come to be is liable to cease.
- 7.7
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā nirodhadhammassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
Seeing this, one is practicing for disillusionment, dispassion, and cessation regarding what is liable to cease.
- 7.8
Evaṁ kho, bhante, sekkho hoti.
In this way one is a trainee.
- 8.1
Kathañca, bhante, saṅkhātadhammo hoti?
And how, sir, has one appraised the teaching?
- 8.2
Bhūtamidanti, bhante, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
Sir, one truly sees with right wisdom that this has come to be.
- 8.3
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
Seeing this, one is freed by not grasping through disillusionment, dispassion, and cessation regarding what has come to be.
- 8.4
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
One truly sees with right wisdom that it came to be with that as fuel.
- 8.5
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
Seeing this, one is freed by not grasping through disillusionment, dispassion, and cessation regarding the fuel for its origination.
- 8.6
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
One truly sees with right wisdom that when that fuel ceases, what has come to be is liable to cease.
- 8.7
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā nirodhadhammassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
Seeing this, one is freed by not grasping through disillusionment, dispassion, and cessation regarding what is liable to cease.
- 8.8
Evaṁ kho, bhante, saṅkhātadhammo hoti.
In this way one has appraised the teaching.
- 8.9
Iti kho, bhante, yaṁ taṁ vuttaṁ pārāyane ajitapañhe:
Sir, regarding what was said in ‘The Way to the Far Shore’, in ‘The Questions of Ajita’:
- 9.1
‘Ye ca saṅkhātadhammāse,
‘There are those who have appraised the teaching,
- 9.2
ye ca sekkhā puthū idha;
and many kinds of trainees here.
- 9.3
Tesaṁ me nipako iriyaṁ,
Now you, being alert, are asked
- 9.4
puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
to tell me their behavior, good fellow.’
- 10.1
Imassa khvāhaṁ, bhante, saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmī”ti.
This is how I understand the detailed meaning of what was said in brief.”
- 11.1
“Sādhu sādhu, sāriputta, bhūtamidanti, sāriputta, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
“Good, good, Sāriputta! (The Buddha repeated all of Sāriputta’s explanation, concluding:)
- 11.2
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
- 11.3
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
- 11.4
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
- 11.5
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
- 11.6
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā nirodhadhammassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
- 11.7
Evaṁ kho, sāriputta, sekkho hoti.
- 12.1
Kathañca, sāriputta, saṅkhātadhammo hoti?
- 12.2
Bhūtamidanti, sāriputta, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
- 12.3
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
- 12.4
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
- 12.5
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
- 12.6
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
- 12.7
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññā disvā nirodhadhammassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
- 12.8
Evaṁ kho, sāriputta, saṅkhātadhammo hoti.
- 12.9
Iti kho, sāriputta, yaṁ taṁ vuttaṁ pārāyane ajitapañhe:
- 13.1
‘Ye ca saṅkhātadhammāse,
- 13.2
ye ca sekkhā puthū idha;
- 13.3
Tesaṁ me nipako iriyaṁ,
- 13.4
puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
- 14.1
Imassa kho, sāriputta, saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti.
This is how to see the detailed meaning of what was said in brief.”
- 14.2
Paṭhamaṁ.
- แหล่งที่มา
- SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 ·
sn12.31 - ฉบับที่ใช้
- Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
- English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
- พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
- การเทียบฉบับ
- มุมมองแต่ละฉบับระบบวางตัวบทของแต่ละฉบับไว้ให้เทียบเท่านั้น ไม่สรุปว่าฉบับใดตรงหรือต่างจากฉบับใด และไม่ตัดสินว่าฉบับใดถูกกว่า — การเทียบเชิงความหมายต้องมาจากผู้รู้ที่ระบุตัวตนได้
- สิทธิ์การใช้งาน
- สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ