๔. มณิภัททสูตร

เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ มณิมาฬเก เจติเย มณิภทฺทสฺส ยกฺขสฺส ภวเน ฯ

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่เจดีย์ชื่อมณิมาฬกะ อันเป็นที่ครอบครองของยักษ์ชื่อมณีภัท ในแคว้นมคธ ฯ

อถ โข มณิภทฺโท ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ สติมโต สทา ภทฺทํ สติมา สุขเมธติ สติมโต สุเว เสยฺโย เวรา จ ปริมุจฺจตีติ ฯ สติมโต สทา ภทฺทํ สติมา สุขเมธติ สติมโต สุเว เสยฺโย เวรา น ปริมุจฺจตีติ ฯ

ครั้งนั้นแล ยักษ์ชื่อมณิภัททะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า ความเจริญย่อมมีแก่คนมีสติทุกเมื่อ คนมีสติย่อมได้ความสุข ความดีย่อมมีแก่คนมีสติเป็นนิตย์ และคนมีสติย่อมหลุดพ้น จากเวร ฯ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ความเจริญย่อมมีแก่คนมีสติทุกเมื่อ คนมีสติย่อมได้ความสุข ความดีย่อมมีแก่คนมีสติเป็นนิตย์ แต่คนมีสติยังไม่หลุดพ้น จากเวร ฯ

ยสฺส สพฺพมโหรตฺตึ อหึสาย รโต มโน เมตฺตํโส สพฺพภูเตสุ เวรนฺตสฺส น เกนจีติ ฯ

แต่ผู้ใดมีใจยินดีในความไม่เบียดเบียนตลอดวันและคืน ทั้งหมด และเป็นผู้มีส่วนแห่งเมตตาในสรรพสัตว์ ผู้นั้นย่อม ไม่มีเวรกับใครๆ ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในมณิภัททสูตรที่ ๔ ต่อไปนี้ :-

บทว่า สุขเมธติ ได้แก่ ย่อมได้ความสุข.

บทว่า สุเว เสยฺโย ความว่า ประเสริฐเป็นนิตย์.

บทว่า เวรา น ปริมุจฺจติ ความว่า ย่อมไม่หลุดพ้นจากเวรด้วยเหตุเท่านี้ว่า เรามีสติ.

บทว่า ยสฺส ได้แก่ ของพระอรหันต์ใด.

บทว่า อหึสาย ได้แก่ ในกรุณาและในส่วนเบื้องต้นแห่งกรุณา.

บทว่า เมตฺตํ โส ความว่า พระอรหันต์นั้นเจริญเมตตาและส่วนเบื้องต้นแห่งเมตตา.

อีกอย่างหนึ่ง ส่วนเรียกว่า อํโส. ชื่อว่าส่วนแห่งเมตตา เพราะอรรถว่าเขามีส่วนเมตตา.

มีอธิบายดังนี้ว่า ใจของพระอรหันต์ใดยินดีแล้วในความไม่เบียดเบียนตลอดกาลทั้งปวง. อนึ่ง ส่วนแห่งเมตตาของพระอรหันต์ใดมีอยู่ในสรรพสัตว์ ดูก่อนยักษ์ ชื่อว่าเวรของพระอรหันต์นั้น จึงไม่มีกับบุคคลไรๆ.

จบอรรถกถามณิภัททสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------