๗. อิสสรสูตร

กึสุ อิสฺสริยํ โลเก กึสุ ภณฺฑานมุตฺตมํ กึสุ สตฺถมลํ โลเก กึสุ โลกสฺมิมพฺพุทํ กึสุ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต ปน โก ปิโย กึสุ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตาติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า อะไรหนอเป็นใหญ่ในโลก อะไรหนอเป็นสูงสุดแห่งภัณฑะ ทั้งหลาย อะไรหนอเป็นดังสนิมศัสตราในโลก อะไรหนอ เป็นเสนียดในโลก ใครหนอนำของไปอยู่ย่อมถูกห้าม แต่ ใครนำไปกลับเป็นที่รัก ใครหนอมาหาบ่อยๆ บัณฑิตย่อม ยินดีต้อนรับ ฯ

วโส อิสฺสริยํ โลเก อิตฺถี ภณฺฑานมุตฺตมํ โกโธ สตฺถมลํ โลเก โจรา โลกสฺมิมพฺพุทา โจรํ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต สมโณ ปิโย สมณํ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า อำนาจเป็นใหญ่ในโลก หญิงเป็นสูงสุดแห่งภัณฑะทั้งหลาย ความโกรธเป็นดังสนิมศัสตราในโลก พวกโจรเป็นเสนียด ในโลก โจรนำของไปอยู่ย่อมถูกห้าม แต่สมณะนำไปกลับ เป็นที่รัก สมณะมาหาบ่อยๆ บัณฑิตย่อมยินดีต้อนรับ ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในอิสสรสูตรที่ ๗ ต่อไป :-

บทว่า สตฺถมลํ ได้แก่ ศัสตราที่มีสนิมเกาะแล้ว.

บทว่า กึสุ หรนฺตํ วาเรนฺติ คือ ย่อมป้องกันมิให้นำไป.

บทว่า วโส ได้แก่ ความเป็นไปทั่วแห่งอำนาจ.

บทว่า อิตฺถี ความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า หญิงเป็นสูงสุดแห่งภัณฑะทั้งหลาย คือเป็นภัณฑะอันประเสริฐ เพราะเป็นภัณฑะที่ไม่พึงทอดทิ้ง.

อีกอย่างหนึ่ง พระโพธิสัตว์ทั้งหลายและพระเจ้าจักรพรรดิแม้ทั้งหมด ย่อมเกิดในท้องของมารดาเท่านั้น เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า หญิงเป็นสูงสุดแห่งภัณฑะทั้งหลาย ดังนี้.

บทว่า โกโธ สตฺถมลํ อธิบายว่า ความโกรธเช่นกับด้วยศัสตราอันสนิมเกาะกินแล้ว.

อีกอย่างหนึ่ง เป็นสนิมของศัสตราคือปัญญา เพราะฉะนั้น จึงตรัสว่า สนิมของศัสตรา ดังนี้.

บทว่า อพฺพุทํ ได้แก่ เป็นเหตุแห่งความพินาศ.

อธิบายว่า พวกโจรเป็นผู้ทำความพินาศในโลก.

บทว่า หรนฺโต ความว่า ถือเอาวัตถุทั้งหลายมีสลากภัตเป็นต้นไปอยู่.

จริงอย่างนั้น สมณะเมื่อนำวัตถุทั้งหลายมีสลากภัตเป็นต้นเหล่านั้นอันมนุษย์ทั้งหลายสละถวายแล้ว ในเวลาที่ตั้งไว้นั้นแหละไป ชื่อว่าย่อมเป็นที่รักของมนุษย์เหล่านั้น. เมื่อสมณะไม่นำวัตถุไป พวกมนุษย์ย่อมเป็นผู้วิปปฏิสาร (เดือดร้อน) เพราะอาศัยความเสื่อมจากบุญ (ที่จะได้).

จบอรรถกถาอิสสรสูตรที่ ๗ -----------------------------------------------------