นเวทนาตติกนเหตุทุกเวทนาตติกเหตุทุกะ
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔๕ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ นเวทนาตติกนเหตุทุกเวทนาตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นอทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย เหตุธรรมที่เป็นทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่ทุกขาย-*เวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย เหตุธรรมที่เป็นอทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่อทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย เหตุธรรมที่เป็นสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่สุขาย-*เวทนายสัมปยุตตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่อทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย โดยคณิตกนัย ครั้งที่ ๒ มีวาระ ๑๙
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
นเหตุธรรมที่เป็นทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่ทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ฯลฯ มีวาระ ๒เหมือนกัน ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ฯลฯ มีวาระ ๒ เหมือนกัน โดยคณิตกนัย ครั้งที่ ๑ มีวาระ ๑ โดยคณิตกนัย ครั้งที่ ๒ มีวาระ ๑ โดยคณิตกนัย ครั้งที่ ๓ มีวาระ ๑
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙ นวิปากกัตติกนเหตุทุกวิปากกัตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย เหตุธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธัมมธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปาก-*ธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย เหตุธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่เนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่เนววิปากนวิปาก-*ธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย เหตุธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่เนววิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย เหตุธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธัมมธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่เนววิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย เหตุธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย เหตุธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรมและธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๑
นเหตุธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่วิปาก- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๘ ฯลฯ นอุปาทินนุปาทานิยัตติกนเหตุทุกะอุปาทินนุปาทานิยัตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่ อุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
นเหตุธรรมที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ อุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๘นสังกิลิฏฐสังกิเลสิกัตติกนเหตุทุกะสังกิลิฏฐสังกิเลสิกัตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นอสังกิลิฏฐสังกิเลสิกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่ สังกิลิฏฐสังกิเลสิกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙ นวิตักกัตติกนเหตุทุกวิตักกัตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่สวิตักก- *สวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๕ นปีติตติกนเหตุทุกปีติตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่ปีติสห-*คตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มีวาระ ๒๘ นทัสสนัตติกนเหตุทุกทัสสนัตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่ ทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกัตติกนเหตุทุกะทัสสเนนปหาตัพพเหตุกัตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่ ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่อาจยคามิ- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙ นเสกขัตติกนเหตุทุกเสกขัตติกเหตุทุกะ
เหตุธรรมที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมที่ไม่ใช่เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๒. เวทนาติกะ ๑. เหตุทุกะ
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๒๑}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกทุกปัฏฐาน] ๒. เวทนาติกะ ๑. เหตุทุกะ สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาและที่ไม่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (นับครั้งที่ ๒ มี ๓ วาระ) เหตุปัจจัย มี ๒๑ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑๔ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒๑ วาระ สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุ (มี ๒ วาระเท่านั้น) ... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุ (มี ๒วาระเท่านั้น นับครั้งแรกเป็น ๑ วาระ ครั้งที่ ๒ เป็น ๑ วาระ ครั้งที่ ๓ เป็น ๑ วาระ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๒๒}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกทุกปัฏฐาน] ๓. วิปากติกะ ๑. เหตุทุกะ ๓. วิปากติกะ ๑. เหตุทุกะ
สภาวธรรมที่เป็นวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากซึ่งไม่ เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากและที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากและที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ สภาวธรรมที่เป็นวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นวิบากและที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นวิบากและที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากและที่มิใช่ไม่เป็นวิบากไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๑ วาระ สภาวธรรมที่เป็นวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากและที่มิใช่ไม่เป็นวิบากไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๑ วาระ สภาวธรรมที่เป็นวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากและที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากและที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากและที่ไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๒๓}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกทุกปัฏฐาน] ๔. อุปาทินนติกะ ๑. เหตุทุกะ เหตุปัจจัย มี ๑๑ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๑๑ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๑ วาระ สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๑๔ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ ๔. อุปาทินนติกะ ๑. เหตุทุกะ
สภาวธรรมที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิไม่ยึดถือแต่เป็นอารมณ์ ของอุปาทานซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถือและเป็นอารมณ์ของอุปาทานซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๒๔}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกทุกปัฏฐาน] ๖-๑๑. วิตักกติกะเป็นต้น ๑. เหตุทุกะ สภาวธรรมที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิไม่ยึดถือแต่เป็นอารมณ์ของอุปาทานซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถือและเป็นอารมณ์ของอุปาทานซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๑ วาระ ฯลฯ อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ ๕. สังกิลิฏฐติกะ ๑. เหตุทุกะ
สภาวธรรมที่กิเลสไม่ทำให้เศร้าหมองแต่เป็นอารมณ์ของกิเลสซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กิเลสทำให้เศร้าหมองแต่เป็นอารมณ์ของกิเลสซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ๖-๑๑. วิตักกติกะเป็นต้น ๑. เหตุทุกะ
สภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีทั้ง วิตกและวิจารซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑๕ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๑๕ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๔ วาระ ฯลฯ ปุเรชาตปัจจัย มี ๑๔ วาระ อาเสวนปัจจัย มี ๑๔ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๕ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๒๕}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกทุกปัฏฐาน] ๖-๑๑. วิตักกติกะเป็นต้น ๑. เหตุทุกะ
สภาวธรรมที่สหรคตด้วยปีติซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยปีติซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒๘ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒๘ วาระ
สภาวธรรมที่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาว-ธรรมที่ไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๑๔ วาระ ฯลฯ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๔ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นของอเสขบุคคลซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๒๖}
อรรถกถา
ชั้นตัวบทอรรถกถาอธิบายพระไตรปิฎกอรรถกถายึดที่ข้อ ๕๑๓ ซึ่งครอบมาถึงข้อที่กำลังอ่าน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน
บัดนี้ เพื่อจะแสดงปัจจนียปัฏฐานซึ่งมีชื่ออันได้แล้ว เพราะเป็นธรรมตรงกันข้าม ด้วยอำนาจเป็นปฏิปักษ์ต่อบททั้งหลายมีกุศลเป็นต้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงเริ่มคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา ดังนี้เป็นต้น.
บรรดาบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามความที่กุศลเป็นปัจจัย ด้วยคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ทรงห้ามการเกิดขึ้นแห่งกุศล ด้วยคำว่า นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาพึงทราบปัญหาและวิสัชนาในอธิการนี้ โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่าขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุสลาพยากตะและรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยขันธ์หนึ่งที่เป็นอกุสลาพยากตะเกิดขึ้น.
ก็วิธีนับที่ได้ในปัจจัยนั้นๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในบาลี แม้วาระทั้งหลายที่มีวิสัชนาเหมือนกัน ก็ทรงแสดงไว้ในบาลีนั้นเองเพราะฉะนั้น ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงกำหนดบาลีแล้วทราบปัฏฐานนัยทั้งหมด ตามแนวแห่งนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลังก็ในอธิการนี้ฉันใด ในทุกปัฏฐาน ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ก็ฉันนั้น.
นัย ๖ ในธัมมปัจจนียปัฏฐาน อันท่านแสดงไว้ด้วยคาถาที่ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า
นัย ๖ ในปัจจนียปัฏฐาน คือติกปัฏฐาน อันประเสริฐ ทุกปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้.
เป็นอันข้าพเจ้าแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ฯ
ก็ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะ ปัจจนียปัฏฐาน เท่านั้น ประดับด้วยนัย ๒๕ โดยปริยายหนึ่งคือ ในปัฏฐานหนึ่งๆ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้น.
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน จบ. -----------------------------------------------------