กุสลัตติกสัปปัจจยทุกนกุสลัตติกนสัปปัจจยทุกะ

นกุสลํ นหีนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นมชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นปณีตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกุสลตฺติกนมิจฺฉตฺตตฺติกํ

ธรรมที่เป็นอัปปัจจยธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจ-*จยธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม ที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๕ นัย อสังขหธรรม ก็เช่นเดียวกับอัปปัจจยธรรม กุสลัตติกสนิทัสสนทุกนกุสลัตติกนสนิทัสสนทุกะ

นกุสลํ นมิจฺฉตฺตนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นสมฺมตฺต- นิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นอนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกุสลตฺติกนมคฺคารมฺมณตฺติกํ

ธรรมที่เป็นสนิทัสสนธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่ สนิทัสสนธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ฯลฯ พึงทำให้เป็นหัวข้อปัจจัย ๖ ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนธรรม ที่เป็นกุศล ฯลฯ หมวดอกุศล ก็แจก ๓ นัย หมวดอัพยากฤต ก็แจก ๓ นัย รวมเป็น ๙ นัยกุสลัตติกสัปปฏิฆทุกนกุสลัตติกนสัปปฏิฆทุกะ

นกุสลํ นมคฺคารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นมคฺค- เหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นมคฺคาธิปตึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกุสลตฺติกนอุปฺปนฺนตฺติกํ

ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นสัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอัพยากฤต ฯลฯ มี ๓ นัย หมวดกุศลอัปปฏิฆธรรม ก็พึงแจก ๓ นัย หมวดอกุศลอัปปฏิฆธรรม ก็พึงแจก ๓ นัย หมวดอัพยากฤตอัปปฏิฆธรรม ก็พึงแจก ๓ นัย อาศัยธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นกุศล และธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอัพยากฤตมี ๓ นัย อาศัยธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอกุศล และธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอัพยา-*กฤต มี ๓ นัย รวมเป็น ๑๕ นัย กุสลัตติกรูปีทุกนกุสลัตติกนรูปีทุกะ

นกุสลํ นอนุปฺปนฺนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นอุปฺปาทึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกุสลตฺติกนอตีตตฺติกํ

ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นรูปีธรรม ที่เป็นอัพยากฤต ฯลฯ มี ๓ นัย อาศัยธรรมที่เป็นอรูปีธรรม ที่เป็นกุศล ฯลฯ มี ๓ นัย อาศัยธรรมที่เป็นอรูปีธรรม ที่เป็นอกุศล ฯลฯ มี ๓ นัย อาศัยธรรมที่เป็นอรูปีธรรม ที่เป็นอัพยากฤต ฯลฯ มี ๓ นัยรวมเป็น ๙ นัย กุสลัตติกโลกิยทุกนกุสลัตติกนโลกิยทุกะ

นกุสลํ นอตีตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นอนาคตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกุสลตฺติกนอตีตารมฺมณตฺติกํ

ธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นโลกิธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ฯลฯ มี ๕ นัย ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่กุศลอาศัยธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ฯลฯ มี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัยกุสลัตติกเกนจิวิญเญยยทุกนกุสลัตติกนเกนจิวิญเญยยทุกะ

นกุสลํ นอตีตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นอนาคตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกุสลํ นปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นเกนจิวิญเญยยธรรม ที่เป็นกุศล ฯลฯ เกนจิวิญเญยยธรรม มี ๓ นัย รวมเป็น ๑๙ นัย ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่กุศล ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นเกนจิวิญเญยยธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ โดยอุบายนี้ ในเกนจิวิญเญยยธรรม พึงจำแนกเป็นหัวข้อปัจจัย ๑๙

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ ... เพราะสภาวธรรมที่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล ... มี ๓ วาระ ... เพราะสภาวธรรมที่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล ... มี ๓ วาระ ... เพราะสภาวธรรมที่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต... มี ๓ วาระ ... อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้... มี ๓ วาระ ... อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้ ... มี ๓ วาระ เหตุปัจจัย มี ๑๕ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๕ วาระ ๑. กุสลติกะ ๑๑. รูปีทุกะ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่จิตบางดวงรู้ไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งจิตบางดวงรู้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่จิตบางดวงรู้ไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งจิตบางดวงรู้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมิใช่จิตบางดวงรู้ไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งจิตบางดวงรู้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๙ วาระ (โดยอุบายนี้พึงเพิ่มสภาวธรรมที่จิตบางดวงรู้ไม่ได้ให้เป็น ๑๙ วาระ)