กุสลัตติกสรณทุกะ

เหตุํ พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

สรณธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยสรณธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

นเหตุํ พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

อรณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอรณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอรณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย อรณธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอรณธรรมที่เป็นกุศล และอรณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา เทฺว นอธิปติยา นว นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก นว นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นวิปฺปยุตฺเต นว ฯ

อรณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอรณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย อรณธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอรณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เทฺว ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

อรณธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย

เหตุ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม เหตุสฺส พหิทฺธารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๔ ในอวิคตปัจจัย มี " ๗แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นกุสลัตติกสรณทุกะ จบ

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑) (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

อรรถกถาที่มีถัดจากนี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ